انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 05 22 Critical Discourse Analysis of Muhammad ibn al-Hanafiyya’s Political Positions on War, Peace, and Power within Fairclough’s Theoretical Framework تحلیل گفتمان انتقادی مواضع سیاسی محمد بن حنفیه درباره جنگ، صلح و قدرت در چارچوب نظریه فرکلاف 1 15 735809 10.22034/hsow.2026.2071853.1637 FA وحید باصری استادیار، گروه آموزش تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0003-0570-0161 قنبرعلی رودگر دانشیار، گروه آموزش تاریخ، علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 09 16 This study employs Norman Fairclough’s Critical Discourse Analysis (CDA) to examine the political positions of Muhammad ibn al-Hanafiyya across three key historical moments: the Battle of Siffin (37 AH), his dialogue with Imam Husayn prior to the event of Karbala (61 AH), and the tension with the Zubayrids (64–65 AH). The main research question is: How are Muhammad ibn al-Hanafiyya’s discourses on war, peace, and power represented in historical texts, and how do these discourses relate to power relations and tolerance in early Islamic society? The data consist of three historical texts attributed to Muhammad ibn al-Hanafiyya, analyzed through Critical Discourse Analysis at three levels: description (military and ethical linguistic patterns), interpretation (situational context and Qur’anic intertextuality), and explanation (power relations and hegemony). The findings indicate that Ibn al-Hanafiyya articulated a distinctive discourse that emphasizes moral and spiritual legitimacy, strategic avoidance of violence, and the prioritization of peace over military confrontation. A comparative reading of the texts reveals common patterns, such as cautious language and appeals to consensus, highlighting the function of this discourse in managing political tensions. The primary limitation of the study lies in the scarcity of direct texts and the low frequency of statements attributed to Ibn al-Hanafiyya in historical sources. <span dir="RTL" lang="AR-SA">این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، مواضع سیاسی محمد بن حنفیه را در سه مقطع کلیدی جنگ صفین (</span><span dir="RTL" lang="FA">۳۷</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> هـ.ق)، گفت‌وگو با امام حسین(ع) پیش از واقعه کربلا (</span><span dir="RTL" lang="FA">۶۱</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> هـ.ق) و تنش با زبیریان (</span><span dir="RTL" lang="FA">۶۴–۶۵</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> هـ.ق) بررسی می­کند. پرسش اصلی پژوهش این است که گفتمان محمد بن حنفیه درباره جنگ، صلح و قدرت چگونه در متون تاریخی بازنمایی شده و این گفتمان چه نسبتی با مناسبات قدرت و رواداری در جامعۀ صدر اسلام دارد؟ داده‌های پژوهش شامل سه متن تاریخی منسوب به محمد بن حنفیه است که با روش تحلیل گفتمان انتقادی در سه سطح توصیف (الگوهای زبانی نظامی و اخلاقی)، تفسیر (بافت موقعیتی و بینامتنیت قرآنی) و تبیین (روابط قدرت و هژمونی) تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن‌حنفیه گفتمانی متمایز را سامان داده است که با تأکید بر مشروعیت اخلاقی و معنوی، پرهیز استراتژیک از خشونت و اولویت صلح بر تقابل نظامی را برجسته می‌سازد. مقایسه متون، الگوهای مشترکی چون زبان احتیاط‌آمیز و دعوت به اجماع را آشکار می‌کند که نشان‌دهندۀ کارکرد این گفتمان در مدیریت تنش‌های سیاسی است. محدودیت اصلی این پژوهش، کمبود متون مستقیم و بسامد اندک سخنان منسوب به ابن‌حنفیه در منابع تاریخی است.</span> https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735809_4b588a7a1627ec82f0df1f98659f3f8c.pdf