انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 9 4 2026 04 21 An Analysis of the Political–Military Actions of the Hamdanids against the Abbasid Caliphate within the Framework of World-Systems Theory تحلیل اقدامات سیاسی ـ نظامی حمدانیان در برابر خلافت عباسی در چارچوب نظریه سیستم جهانی 1 14 735312 10.22034/hsow.2026.2076151.1649 FA محمد حسن بیگی دانشیاره، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران سپیده نجمی کارشناسی ارشد، تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش، آموزگار ناحیه یک، اراک، ایران Journal Article 2025 10 29 The Hamdanids were one of the regional powers during the period of the Abbasid Caliphate who, through their political and military actions, sought to consolidate their authority and reduce their dependence on the caliphal center. Employing Immanuel Wallerstein’s World-Systems Theory, this study examines the position of the Hamdanids within the political and military order of the time. The main question of this research is: How can the military actions of the Hamdanids against the Abbasid Caliphate be explained within the framework of World-Systems Theory? According to this theory, the Abbasid Caliphate functioned as the core power of the contemporary world system and endeavored to maintain control over its peripheral regions, while the Hamdanids, as a semi-autonomous force, sought to consolidate their position through wars, alliances, and military rebellions. The findings of the study indicate that, on the one hand, the Hamdanids challenged the hegemony of the core by refusing to pay tribute, supporting opposing religious movements (such as the Shiʿites and the Kharijites), and forming tactical alliances with the Fatimids; on the other hand, due to structural constraints, they were unable to fully exit the Abbasid sphere of influence. حمدانیان یکی از قدرت‌های منطقه‌ای در دوران خلافت عباسی بودند که با اقدامات نظامی و سیاسی خود، به‌دنبال تثبیت قدرت و کاهش وابستگی به مرکز خلافت برآمد. این پژوهش با استفاده از نظریه سیستم جهانی والرشتاین به بررسی جایگاه حمدانیان در نظم سیاسی و نظامی آن دوره می‌پردازد. سؤال اصلی این پژوهش این است که چگونه می‌توان اقدامات نظامی حمدانیان علیه خلافت عباسی را در چارچوب نظریه سیستم جهانی تبیین کرد؟ بر اساس این نظریه، خلافت عباسی به عنوان مرکز قدرت در نظام جهانیِ آن زمان تلاش می‌کرد تا کنترل خود را بر نواحی پیرامونی حفظ کند، درحالی‌که حمدانیان به عنوان نیرویی نیمه‌مستقل، از طریق جنگ‌ها، اتحادها و شورش‌های نظامی، در صدد تثبیت جایگاه خود بودند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد حمدانیان از یکسو با امتناع از پرداخت خراج، حمایت از جریانهای مذهبی مخالف (شیعیان و خوارج)، و اتحاد تاکتیکی با فاطمیان، به مقابله با هژمونی مرکز پرداخت؛ و از سوی دیگر، به دلیل محدودیتهای ساختاری نتوانست به طور کامل از دایره نفوذ عباسیان خارج شود.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735312_53f7e992896c943be35e06c55c4eb50a.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 9 4 2026 04 21 An Analysis of the Prophet Muhammad’s (PBUH) Crisis Management during the Battle of Banu al-Mustaliq Based on the SWOT Analytical Model تحلیلی بر مدیریت پیامبر اسلام (ص) در جریان بحران غزوه بنی‌المصطلق بر مبنای الگوی تحلیلی سوات 15 27 735313 10.22034/hsow.2026.2066729.1631 FA مرتضی حسنی نسب استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی ، دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0002-8311-8658 فرهاد صبوری فر دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران محمد نصیری دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 07 23 The Battle of Banu al-Mustaliq, as one of the influential events in early Islamic history, contained — in addition to its military dimensions — a deep social crisis caused by the provocations of the hypocrisy movement. In the meantime, the Prophet Muhammad (PBUH) was able to manage this crisis intelligently by utilizing strategic measures, divine rationality, and a precise understanding of the social structure of the Islamic society. The present study employs the SWOT analytical model (based on strengths, weaknesses, opportunities, and threats) to answer the following research question: How did the Prophet Muhammad (PBUH) confront and manage this crisis? The findings indicate that the Prophet (PBUH), relying on strengths such as divine legitimacy, his personality‑driven unifying role, and the psychological coherence of his companions, was able to exploit opportunities such as the revelation of verses exposing hypocrisy, the atmosphere of military victory, and the emotional support of some companions. He thereby controlled serious threats such as the outbreak of civil war, weakening of social unity, and public distrust. Also, due to the Prophet's timely actions during the crisis, weaknesses such as the social influence of Abdullah ibn Ubayy and unresolved tribal conflicts were compensated by strategies such as shifting the crisis and avoiding direct confrontation. غزوه بنی‌المصطلق، به‌ عنوان یکی از وقایع تأثیرگذار در تاریخ صدر اسلام در کنار ابعاد نظامی، حاوی بحران اجتماعی عمیقی ناشی از تحریکات جریان نفاق بود. در این میان، پیامبر اسلام (ص) با بهره‌گیری از عقلانیت دینی، تدابیر راهبردی و شناخت دقیق از ساختار اجتماعی جامعه اسلامی، توانست این بحران را به شکلی مناسب مدیریت نماید. پژوهش حاضر با استفاده از الگوی تحلیلی سوات (SWOT) که مبتنی بر چهار محور قوت، ضعف، فرصت و تهدید است، به‌دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که در مواجهه با بحران مزبور، پیامبر اسلام (ص) چگونه برخورد کرد و آن را مدیریت نمود؟ یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که پیامبر (ص) با اتکا به نقاط قوتی همچون مشروعیت الهی، وحدت‌بخشی شخصیتی و انسجام روانی یاران، توانست از فرصت‌هایی نظیر نزول آیات افشاگر نفاق، فضای پیروزی نظامی و همراهی عاطفی برخی یاران بهره‌برداری کند؛ و تهدیدهای جدیای نظیر وقوع جنگ داخلی، تضعیف وحدت اجتماعی و بی‌اعتمادی عمومی را مهار نماید. همچنین به نظر می‌رسد به واسطهی عملکرد به‌هنگام پیامبر (ص) در جریان بحران مذکور، ضعفهایی مانند نفوذ اجتماعی عبدالله بناُبی و منازعات قبیله‌ای حل‌نشده با رویه‌هایی نظیر تغییر میدان بحران و اجتناب از برخورد مستقیم جبران شد.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735313_72025f51ae19f1417842cd33465fe0f1.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 9 4 2026 04 21 Re-examination of the Saqifa Incident Based on the Theory of Power Transfer in Tribal Societies: From the Prophet’s Text to Quraysh’s Authority بازخوانی واقعه سقیفه بر مبنای نظریه‌ی انتقال قدرت در جوامع قبیله‌ای: از نصّ نبوی تا اقتدار قریشی 28 44 735315 10.22034/hsow.2026.2068242.1634 FA پرستو کلاهدوزها فوق دکترای تاریخ اسلام و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 08 07 The assembly of Saqifa Bani Sa’dah, the first scene of power formation after the Prophet’s (PBUH) departure, was a decisive turning point in the political history of Islam. This event was not merely limited to the selection of the first caliph but initiated mechanisms that, in the following decades, led to intellectual and military conflicts among Muslims. Based on the theory of “power transfer in tribal societies,” this research re-examines the social and political relations that led to the supremacy of the Quraysh faction in Saqifa. The main research question is: How did the tribal structure of early Islamic Arabia and the long-standing rivalries between the Quraysh and the Ansar shift the succession of the Prophet (PBUH) from religious legitimacy to customary acceptability? This study, using a descriptive-analytical method and relying on historical sources from both Sunni and Shia traditions, indicates that the succession crisis was a reflection of the struggle for social status and authority. In this process, the dominance of the tribal element led to the caliphate system being based on political selection. The result is that the Saqifa incident shaped the model of power transfer in a tribal-centric society, where kinship ties, group alliances, and the preservation of social unity took precedence over religious criteria. This set the stage for subsequent military conflicts (Ridda, Jamal, Siffin, Nahrawan, and Karbala) and future political disputes (Umayyad and Abbasid caliphates), thereby transforming the basis of political legitimacy in the Islamic world. اجتماع سقیفه بنی‌ساعده، نخستین صحنه شکل‌گیری قدرت پس از رحلت پیامبر(ص)، نقطه‌ عطفی تعیین‌کننده در تاریخ سیاسی اسلام بود. این رخداد، صرفاً در انتخاب خلیفه اول خلاصه نمی‌گردد، بلکه آغازگر سازوکارهایی شد که در دهه‌های بعد، منازعات فکری و نظامی میان مسلمانان را رقم زد. بر پایه نظریه «انتقال قدرت در جوامع قبیله‌ای»، این پژوهش، مناسبات اجتماعی و سیاسی منتهی به برتری جناح قریش در سقیفه را بازبینی می‌کند. سؤال اصلی: چگونه ساختار قبیله‌ای عرب صدر اسلام و رقابت‌های دیرینه قریش و انصار، مسیر جانشینی پیامبر(ص) را از مشروعیت دینی به مقبولیت عرفی سوق داد؟ تحقیق حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر منابع تاریخی اهل سنت و شیعه نشان می‌دهد که بحران جانشینی، بازتابی از کشمکش منزلت و اقتدار اجتماعی بود. در این فرایند، غلبه عنصر قبیله‌ای موجب شد که نظام خلافت بر پایه انتخاب سیاسی استوار گردد. نتیجه اینکه واقعه سقیفه، الگوی انتقال قدرت در جامعه‌ای قبیله‌محور را شکل داد که در آن پیوندهای نسبی، اتحادهای گروهی و حفظ وحدت اجتماعی بر معیارهای دینی پیشی گرفت و زمینه‌ساز درگیریهای نظامی‌ بعدی (ردّه، جمل، صفین، نهروان و کربلا) و نیز اختلافات سیاسی آتی (خلافت‌های اموی و عباسی) گردید و بدین‌ترتیب، مبنای مشروعیت سیاسی در جهان اسلام را دگرگون ساخت.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735315_167da702f1fc5199b5a22f6d495e9443.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 9 4 2026 04 21 The First Anglo-Afghan War (1839-1842): Causes and Consequences جنگ اول افغان و انگلیس (1839-1842)؛ علل و پیامدها 45 57 735418 10.22034/hsow.2026.2074605.1644 FA علی آقا شریفی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران محسن رحمتی استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 0000-0002-0533-534X داریوش نظری دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 0009-0001-8111-1866 مجتبی گراوند دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران 0000-0002-5447-8638 Journal Article 2025 10 13 Britain's first colonial attempt to dominate the Afghan-populated areas of eastern Khorasan through the support and appointment of Shah Shuja’ Saduzayi to the Emirate of Kabul met with a reaction from the Afghan residents of the region, leading to the First Anglo-Afghan War in 1839–1842, which, due to the determined resistance of the Afghans, ended in British defeat and withdrawal. This war left a profound impact on the Afghan-populated areas of eastern Khorasan. By a qualitative approach and based on documentary and historical analysis, this historical study, seeks to answer this question: What were the contexts, causes, and consequences of the First Anglo-Afghan War? The results of the study indicate that the strategic competition between Russia and England, known as the "Great Game", frequent changes in the local governments of the Afghans, the tribal and centrifugal structure of Afghan society, the interventionist policies of England, misunderstandings, and mutual distrust between the Afghan tribes and the British forces acted as key factors in the outbreak of the war. The formation of the Council of Resistance and the creation of a sense of self-awareness among the Afghans were the most important consequences of this war. In addition, the decline in British military and political influence among Afghans, intensification of regional rivalries, a fundamental revision of British policies in the region, and political instability in Afghan society were other consequences of this war. نخستین تلاش استعمار انگلستان برای تسلط بر مناطق افغان‌نشین شرق خراسان از طریق حمایت و انتصاب شاه شجاع سدوزایی به امارت کابل، با واکنش ساکنان افغانی منطقه مواجه و به جنگ اول افغان و انگلیس در ۱۸۳۹–۱۸۴۲م منجر شد که با مقاومت مجدّانه افغان‌ها به شکست و عقب‌نشینی انگلیسی‌ها انجامید. این نبرد تأثیرات عمیقی بر نواحی افغان‌نشین شرق خراسان بر جای گذاشت. این پژوهش تاریخی با رویکرد کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و تاریخی، در پی ارائه پاسخ بدین پرسش است که زمینه‌ها، علل و پیامدهای جنگ اول افغان و انگلیس کدامند؟ نتایج پژوهش حاکی از آن است که رقابت راهبردی میان روس و انگلیس موسوم به «بازی بزرگ»، تغییرات مکرر درحکومت‌های محلی افغان‌ها، بافت قبیله‌ای و مرکز گریز جامعه افغان، سیاست‌های مداخله‌جویانه انگلیس، سوءتفاهم‌ها و بی‌اعتمادی متقابل میان قبایل افغان و نیروهای انگلیسی به عنوان عوامل کلیدی در وقوع جنگ عمل کردند. تشکیل شورای مقاومت و ایجاد حس خودآگاهی میان افغان‌ها مهمترین پیامد این نبرد بود. علاوه بر این، کاهش نفوذ نظامی و سیاسی انگلیس در میان افغان‌ها، تشدید رقابت‌های منطقه‌ای، بازنگری اساسی در سیاست‌های انگلیس در منطقه و بی‌ثباتی سیاسی در جامعه افغان، از دیگر پیامدهای این نبرد بودند.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735418_be18f123f9e64c0fdae1fbfb6c7fb589.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 9 4 2026 04 21 The Role of the Battle of Jalula in the Collapse of the Identity Boundaries of Iran and Aniran نقش نبرد جلولا در فروپاشی مرزهای هویتی ایران و انیران 58 73 735436 10.22034/hsow.2026.2072586.1640 FA محسن مومنی دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران 0000-0002-6625-1617 احمد غلامی دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Journal Article 2025 09 24 The Battle of Jalula (16 AH/637 CE) is one of the most significant military encounters between the Sasanian Empire and the Muslim Arabs in the early seventh century CE. This battle not only marked a decisive military defeat for the Sasanians but also represented a turning point in the collapse of the symbolic frontier between Iran and Aniran, a concept that underpinned the ideological and political foundations of the Sasanian state. The central research question is: How did the Battle of Jalula simultaneously lead to the collapse of the Iran/Aniran identity frontier? The main objective of this study is to examine the military, political, and identity dimensions of the battle and to demonstrate its role in the decline of Sasanian ideology. The research hypothesis posits that the Battle of Jalula marked the end of Iranshahr's authority — a turning point where military defeat led to ideological collapse and the dissolution of the identity boundaries between Iran and Aniran. The research method is descriptive‑analytical based on historical and library sources. The findings reveal that the weakness of the military structure and the crisis in political leadership led to the Sasanian defeat at Jalula — a defeat that, by collapsing the geographical and symbolic boundaries between Iran and Aniran, paved the way for the final disintegration of the Sasanian state and the rapid expansion of Islam in Iran. نبرد جلولا (16 ه.ق/637 م.) از مهم‌ترین رویارویی‌های نظامی میان ایرانِ ساسانی و عرب‌های مسلمان در نیمۀ نخست سدۀ هفتم میلادی به‌شمار می‌رود. این نبرد نه‌تنها یک شکست بزرگ نظامی برای ساسانیان بود، بلکه نقطۀ عطفی در فروپاشی مرزهای هویتی ایران و انیران محسوب می‌شود؛ مفهومی که بنیان ایدئولوژیک و سیاسی شهریاری ساسانی بر آن استوار بود. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چگونه نبرد جلولا هم‌زمان به شکست نظامی و فروپاشی مرزهای هویتی ایران و انیران انجامید؟ هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی ابعاد نظامی، سیاسی و هویتی نبرد جلولا و نشان دادن جایگاه آن در روند زوال ایدئولوژی (ایران و انیران) شهریاری ساسانی است. فرضیۀ این پژوهش بر آن است که نبرد جلولا را باید نقطۀ عطفی در تاریخ اواخر ساسانی دانست؛ جایی‌که فروپاشی نظامی ایرانشهر با گسست ایدئولوژیک و از میان رفتن مرزهای هویتی میان ایران و انیران هم‌زمان شد. روش و رویکرد پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر منابع تاریخی و کتابخانه‌ای است. یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که ضعف ساختار نظامی و بحران در رهبری سیاسی، شکست ساسانیان در جلولا را رقم زد؛ شکستی که با فروریختن مرزهای جغرافیایی و نمادین ایران و انیران، مسیر فروپاشی نهایی دولت ساسانی و گسترش سریع اسلام در ایران را هموار ساخت.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735436_4d048f6d3d4468b42593542bfe36f5f8.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 9 4 2026 04 21 Analysis of the McMahon Arbitration Process on the Helmand Water: Based on Documents from the National Library and Archives of Iran تحلیل روند حکمیت مک ماهون در باب آب هیرمند: بر پایه اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران 74 91 735503 10.22034/hsow.2026.2072918.1641 FA سیدمحمود سادات دانشیارگروه تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران 0009-0008-9557-9807 محمود سرخانزاده دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران حمید نجار دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 09 28 McMahon's arbitration, in continuation of British colonial policies to establish Afghanistan as a buffer zone for India and competition with Russia, is a turning point in the history of Iran's claim to Helmand. This study, using a historical and descriptive-analytical method and with the aim of analyzing the process of McMahon's arbitration, attempts to answer the following questions: How and why did McMahon's arbitration reduce Iran's share of Helmand water? What was the role of Britain and Russia in directing this arbitration and Iran's reaction to McMahon's decision? The findings show that, contrary to the legal appearance of the arbitration, McMahon's mission was of an informational-political nature and sought to establish British influence through mapping, examining water resources, understanding the social structure of Sistan, and analyzing strategic routes. Russia's active competition, from inciting public opinion to pressuring Iranian officials, was effective in rejecting the arbitration; but the structural weakness of the Qajar government, administrative corruption, and the lack of a unified strategy prevented Iran from defending its historical interests. The final vote, which allocated one-third of the water to Iran and two-thirds to Afghanistan, not only contradicted Goldsmith's vote, but also effectively paved the way for the consolidation of Afghan hegemony in subsequent negotiations and the sustainable reduction of Iran's share and the expansion of Afghan irrigation. حکمیت مک‌ماهون در ادامۀ سیاست‌های استعماری بریتانیا برای تثبیت افغانستان به‌عنوان منطقۀ حائل هند و رقابت با روسیه، نقطۀ عطفی در تاریخ حقابۀ ایران از هیرمند است. این پژوهش با روش تاریخی و شیوه توصیفی- تحلیلی و با هدف واکاوی روند حکمیت مک‌ماهون می‌کوشد به پرسش‌های زیر پاسخ دهد که چگونه و چرا حکمیت مک‌ماهون موجب کاهش سهم حقابۀ ایران از آب هیرمند شد؛ و نقش بریتانیا و روسیه در جهت‌دهی به این حکمیت و واکنش ایران به رأی مک‌ماهون چه بود؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که برخلاف ظاهر حقوقیِ حکمیت، مأموریت مک‌ماهون ماهیتی اطلاعاتی–سیاسی داشت و از طریق نقشه‌برداری، بررسی منابع آب، شناخت ساختار اجتماعی سیستان و تحلیل مسیرهای راهبردی، درصدد تثبیت نفوذ بریتانیا بود. رقابت فعال روسیه از تحریک افکار عمومی تا فشار بر مقامات ایران در رد حکمیت تأثیرگذار بود؛ اما ضعف ساختاری دولت قاجار، فساد اداری و نبود راهبرد واحد باعث شد، ایران نتواند از منافع تاریخی خود دفاع کند. رأی نهایی که تخصیص یک‌سوم آب به ایران و دوسوم به افغانستان بود، نه‌تنها مغایر رأی گلداسمیت، بلکه در عمل زمینه‌ساز تثبیت هژمونی افغانستان در مذاکرات بعدی و کاهش پایدار حقابۀ ایران و توسعۀ آبیاری افغانستان شد.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735503_3524d7b844b41acd33e36645163c49f5.pdf