انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 05 22 Critical Discourse Analysis of Muhammad ibn al-Hanafiyya’s Political Positions on War, Peace, and Power within Fairclough’s Theoretical Framework تحلیل گفتمان انتقادی مواضع سیاسی محمد بن حنفیه درباره جنگ، صلح و قدرت در چارچوب نظریه فرکلاف 1 15 735809 10.22034/hsow.2026.2071853.1637 FA وحید باصری استادیار، گروه آموزش تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0003-0570-0161 قنبرعلی رودگر دانشیار، گروه آموزش تاریخ، علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 09 16 This study employs Norman Fairclough’s Critical Discourse Analysis (CDA) to examine the political positions of Muhammad ibn al-Hanafiyya across three key historical moments: the Battle of Siffin (37 AH), his dialogue with Imam Husayn prior to the event of Karbala (61 AH), and the tension with the Zubayrids (64–65 AH). The main research question is: How are Muhammad ibn al-Hanafiyya’s discourses on war, peace, and power represented in historical texts, and how do these discourses relate to power relations and tolerance in early Islamic society? The data consist of three historical texts attributed to Muhammad ibn al-Hanafiyya, analyzed through Critical Discourse Analysis at three levels: description (military and ethical linguistic patterns), interpretation (situational context and Qur’anic intertextuality), and explanation (power relations and hegemony). The findings indicate that Ibn al-Hanafiyya articulated a distinctive discourse that emphasizes moral and spiritual legitimacy, strategic avoidance of violence, and the prioritization of peace over military confrontation. A comparative reading of the texts reveals common patterns, such as cautious language and appeals to consensus, highlighting the function of this discourse in managing political tensions. The primary limitation of the study lies in the scarcity of direct texts and the low frequency of statements attributed to Ibn al-Hanafiyya in historical sources. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، مواضع سیاسی محمد بن حنفیه را در سه مقطع کلیدی جنگ صفین (۳۷ هـ.ق)، گفت‌وگو با امام حسین(ع) پیش از واقعه کربلا (۶۱ هـ.ق) و تنش با زبیریان (۶۴–۶۵ هـ.ق) بررسی میکند. پرسش اصلی پژوهش این است که گفتمان محمد بن حنفیه درباره جنگ، صلح و قدرت چگونه در متون تاریخی بازنمایی شده و این گفتمان چه نسبتی با مناسبات قدرت و رواداری در جامعۀ صدر اسلام دارد؟ داده‌های پژوهش شامل سه متن تاریخی منسوب به محمد بن حنفیه است که با روش تحلیل گفتمان انتقادی در سه سطح توصیف (الگوهای زبانی نظامی و اخلاقی)، تفسیر (بافت موقعیتی و بینامتنیت قرآنی) و تبیین (روابط قدرت و هژمونی) تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ابن‌حنفیه گفتمانی متمایز را سامان داده است که با تأکید بر مشروعیت اخلاقی و معنوی، پرهیز استراتژیک از خشونت و اولویت صلح بر تقابل نظامی را برجسته می‌سازد. مقایسه متون، الگوهای مشترکی چون زبان احتیاط‌آمیز و دعوت به اجماع را آشکار می‌کند که نشان‌دهندۀ کارکرد این گفتمان در مدیریت تنش‌های سیاسی است. محدودیت اصلی این پژوهش، کمبود متون مستقیم و بسامد اندک سخنان منسوب به ابن‌حنفیه در منابع تاریخی است.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735809_4b588a7a1627ec82f0df1f98659f3f8c.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 06 22 An Analysis of the Sa‘dian government's crisis management at Wadi al‑Makhazin (Alcácer) (985 AH /1578 CE) واکاوی مدیریت بحران دولت سعدیون در وادی المخازن(آلکازار)(985ق/ 1578م) 16 29 735878 10.22034/hsow.2026.2072090.1638 FA محمدحسن بهنام فر استادیار، عضو هیئت علمی مجتمع آموزش عالی اسفراین، گروه معارف اسلامی، اسفراین، خراسان شمالی، ایران 0000-0003-2992-0970 یعقوب تابش دانشیار، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، خراسان رضوی، ایران 0000-0003-0513-0923 Journal Article 2025 09 18 Morocco went through an important period in its history in the 16th century. The location of this land between major communication, trade, and emerging European powers added to its importance. At that time, Portugal and Spain took advantage of the weakness of the Islamic states and gained control over many regions. Meanwhile, the Sa‘dian government succeeded in establishing itself in the Islamic Morocco with the help of Sufi thought and the legitimacy of Shorafa. Amidst succession disputes and family feuds, they fought a key battle called "Alcazar" with the European powers. This research, with a descriptive-analytical approach, seeks to answer two main questions: How did the Sa‘dian government, considering the internal challenge, confront the European alliance? Also, what were the consequences of this confrontation for the Sa‘dian governments and Ahmad al-Mansur? By examining the sources, it seems that the Sa‘dian, using the power of the Shorafa and Sufis, successfully revived themselves in the chaotic conditions of the Maghreb. They succeeded in pushing aside political rivals and standing up well against the European coalition. Undoubtedly, this success was due to the adoption of effective military strategies and tactics by political leaders, as well as the nature of the intellectual system of the Sa‘dian government. مراکش در قرن شانزدهم میلادی، دوران مهمی از تاریخ خود را پشت سر گذاشت، موقعیت این سرزمین بین مناطق بزرگ ارتباطی، تجاری و قدرتهای نوظهور اروپایی بر اهمیت آن میافزود. در آن زمان پرتغال و اسپانیا از ضعف دولتهای اسلامی سود جسته و بر مناطق زیادی تسلط پیدا کرده بودند. در این میان دولت سعدیون موفق شد با کمک اندیشه متصوفانه و مشروعیت شرفا، بر مغرب اسلامی استقرار یابد. در میانه اختلافات جانشینی و نزاعهای خانوادگی، نبردی مهم و کلیدی به نام «وادی المخازن» با قدرتهای اروپایی داشتند. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی به دنبال آن است پاسخ دهد که دولت سعدیون با توجه به چالش داخلی، چگونه به تقابل با اتحاد اروپاییان پرداخت؟ همچنین چه نتایجی پس از آن برای دولت سعدیون و احمدالمنصور به جا گذاشت؟ با بررسی منابع چنین به نظر میرسد از آنجا که سعدیون، با استفاده از قدرت شرفا و طریقتهای صوفیانه به خوبی خود را در شرایط نابسامان مغرب احیا کردند. آنها موفق شدند، رقبای سیاسی را کنار زده و در برابر ائتلاف اروپاییان به خوبی قد علم کنند. بدون شک این موفقیت، مرهون اتخاذ راهبردها و تاکتیکهای نظامی موثر رهبران سیاسی و همچنین ماهیت نظام فکری دولت سعدیون بوده است.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735878_a8eb40dd7925df89520e85b3055a2982.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 06 22 The Role of the Amirs of the Abu Dulafid Dynasty of Karaj-i Abu Dulaf in the Military Developments of Iraq al-Ajam (215–285 AH) نقش امیران خاندان ابودلفی کرج ابودلف در تحولات نظامی عراق عجم (285-215 ه.ق) 30 43 736819 10.22034/hsow.2026.2047465.1584 FA مهدی جیریائی استادیار، گروه آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0006-1444-3461 Journal Article 2024 12 04 In the historical geography of Islamic-era Iran, the region of Iraq al-Ajam is recognized as one of the pivotal areas in Islamic developments. Karaj-i Abu Dulaf, a city founded in the late second century AH by Abu Dulaf—one of the military commanders of Harun al-Rashid—played a significant role in the military and political developments of this region as the administrative center of the Abu Dulafid dynasty. This city was recognized not only as an administrative and military hub but also as a center for cultural and social activities. Research indicates that the Amirs of Karaj-i Abu Dulaf were influential in shaping many of the region's military developments. The primary question of this study is: what role did the Amirs of Karaj-i Abu Dulaf play in the military developments of Iraq al-Ajam? Utilizing authoritative historical sources, this research investigates the conquest of Karaj and its associated wars during the Islamic era, analyzing the city's role in the military arena. According to surviving historical documents, the Abbasid caliphs and other rulers consistently recognized the strategic importance of this region. Consequently, this study employs a critical approach to examine the role of the Abu Dulafid Amirs in these military shifts, demonstrating how these rulers managed to influence political and military trajectories. درجغرافیای تاریخی ایران در دوره اسلامی، منطقه عراق عجم به عنوان یکی از نواحی کلیدی در تحولات اسلامی شناخته می‌شود. کرج ابودلف، شهری که در اواخر قرن دوم هجری توسط ابودلف، یکی از سرداران هارون الرشید، تأسیس شد، به عنوان مرکز حکومتی خاندان ابودلف نقش مهمی در تحولات نظامی و سیاسی این منطقه ایفا کرد. این شهر نه تنها به عنوان یک مرکز اداری و نظامی، بلکه به عنوان کانونی برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی نیز شناخته می‌شود .تحقیقات نشان می‌دهد که امیران کرج ابودلف در شکل‌گیری بسیاری از تحولات نظامی منطقه عراق عجم تأثیرگذار بوده‌اند. سوال اصلی این پژوهش این است که امیران کرج ابودلف چه نقشی در تحولات نظامی این منطقه داشته‌اند؟ این پژوهش به بررسی وضعیت فتح کرج و جنگ‌های مرتبط با آن در دوران اسلامی میپردازد و با استفاده از منابع تاریخی معتبر، نقش این شهر را در عرصه نظامی تحلیل میکند. با توجه به اسناد تاریخی موجود، خلفای عباسی و دیگر حکام نیز همواره به اهمیت استراتژیک این منطقه توجه داشته‌اند. بنابراین، این پژوهش تلاش دارد تا با رویکردی انتقادی به بررسی نقش امیران کرج ابودلف در تحولات نظامی بپردازد و نشان دهد که چگونه این امیران توانسته‌اند بر روندهای سیاسی و نظامی تأثیرگذار باشند.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_736819_b61cae772e1ccf4a3363fb38bedc4620.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 05 22 The Performance of Colonel Mahmoud Khan Pouladin in the Military Developments of the Qajar Era (1906–1925) عملکرد سرهنگ محمودخان پولادین در تحولات نظامی دوره قاجار (1285 تا 1304ش). 44 63 737110 10.22034/hsow.2026.2065462.1626 FA حسن زندیه دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران مسعود آدینه وند مدرس دانشگاه، دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران کورش فتحی استادیار، گروه آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، البرز، ایران 0000-0002-6519-6097 Journal Article 2025 07 10 Understanding the role and actions of military figures in Iran’s internal developments greatly contributes to the analysis and interpretation of the history of society and the structure of government. From the triumph of Constitutional Revolution to the end of the Qajar dynasty, the military, as one of the elite social strata, played an active role in major national events. Colonel Mahmoud Khan Pouladin was among the prominent military officers of the late Qajar period who served for many years in Iran’s military affairs. Examining his activities and role in this field forms the central focus of this article. Adopting a historical approach and a documentary–library research method, the present study investigates Pouladin’s performance after the Constitutional Revolution and seeks to answer the question: What role did Colonel Pouladin play in military developments following the Constitutional Revolution? The findings indicate his sense of duty and responsibility, as well as his active participation in post-Constitutional developments across various cities and missions. His actions included defending the Constitutional movement and cooperating with the conquerors of Tehran, demonstrating patriotism and joining the Provisional National Government during World War I, taking part in operations to suppress opponents of the central authority, assisting in the implementation of tribal policies after the coup d’état of 21 February 1921, and serving in the newly established national army. شناخت عملکرد نظامیان در تحولات داخلی ایران، به درک و تحلیل تاریخ جامعه و ساختار حکومت، کمک شایانی میکند. از پیروزی مشروطه تا پایان قاجاریه، نظامیان به عنوان یکی از طبقات و اقشار نخبه نقشی فعال در رویدادهای ملی داشتهاند. سرهنگ محمودخان پولادین ازجمله نظامیان شاخص دوره متأخر قاجار بود که سالها در عرصه تحولات نظامی کشور فعالیت کرد و تبیین حیات و اقدامات او در این حوزه، مسئله این مقاله است. نوشتار حاضر با رویکرد تاریخی - توصیفی و روش اسنادی- کتابخانهای، به مطالعه عملکرد پولادین بعد از مشروطه میپردازد و درصدد پاسخ به این پرسش است که سرهنگ پولادین در تحولات نظامی بعد از مشروطه چه نقشی داشته است؟. یافتههای پژوهش نشان دهندۀ وظیفهشناسی و مسئولیتپذیری او است. او در تحولات پسامشروطه در شهرها و مأموریتهای مختلف حضور فعال داشته است؛ دفاع از مشروطیت و همکاری با فاتحان تهران، وطنخواهی و پیوستن به دولت موقت ملی در جنگ اول جهانی، شرکت در عملیات سرکوب مخالفان قدرت مرکزی، همکاری در روند اجرای سیاستهای عشایری بعد از کودتای سوم اسفند 1299 و خدمت در ارتش جدید ازجمله اقدامات او بهشمار میرود.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_737110_a22ede3611be8ce86ec64f14e1117803.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 06 22 The impact of war on the destruction of villages from the Afghan Interregnum to the end of the Zand dynasty تأثیر جنگ بر ویرانی روستاها از دوره فترت افغان تا پایان حکومت زندیه 61 81 735877 10.22034/hsow.2026.2062554.1620 FA عبدالغفار صابری دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، تهران، ایران مقصودعلی صادقی گندمانی دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، تهران، ایران سیدهاشم آقاجری دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 06 02 The political and military developments in Iran in the 12th century AH left profound consequences on the economic, social, and demographic structure of Iranian villages. The present study aims to analyze the various dimensions of the impact of war on the rural area and to demonstrate how a military plan can become a pervasive factor in the destruction of social, livelihood, and human structures in rural communities. This study provides a basis for a better understanding of Iran's demographic and economic dynamics during periods of crisis and highlights the role of war in the collapse of traditional stable structures in villages. Adopting an analytical approach and drawing upon historical sources, this study examines the consequences of internal and external wars on rural communities in Iran during the 12th century AH. The findings indicate that war, through the destruction of vital infrastructure such as qanats, agricultural lands, and irrigation networks; heavy taxation; forced conscription; looting; and forced displacement, severely disrupted the livelihood systems and economic sustainability of villages. Among the most significant consequences of warfare in this period were a sharp decline in the rural population, famine, disease, and forced migrations. Furthermore, political and security instability paved the way for the expansion of banditry, extortion, and the dominance of local powers, thereby deepening the social and economic crisis in the villages. تحولات سیاسی و نظامی ایران در قرن 12ق پیامدهای گسترده‌ای بر ساختار اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی روستاهای ایران برجای گذاشت. پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل ابعاد مختلف تأثیر جنگ بر حوزه روستا، نشان دهد که چگونه یک طرح نظامی می‌تواند به عاملی فراگیر در تخریب ساختارهای اجتماعی، معیشتی و انسانی در جوامع روستایی بدل شود؟ این پژوهش زمینه‌ای برای فهم بهتر پویایی‌های جمعیتی و اقتصادی ایران در دوره‌های بحرانی فراهم می‌آورد و نقش جنگ را در فروپاشی ساختارهای پایدار سنتی روستاها برجسته می‌سازد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی و با تکیه بر منابع تاریخی به بررسی پیامد جنگ‌های داخلی و خارجی بر جوامع روستایی ایران در قرن 12ق می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که جنگ با پیامدهایی چون ویرانی زیرساختهای حیاتی مانند قنات‌ها، زمین‌های کشاورزی و شبکه آبیاری، فشارهای مالیاتی، سربازگیری اجباری، غارت و کوچاندن اجباری مردم، ساختار معیشتی و پایداری اقتصادی روستاها را مختل ساخت. از مهمترین تبعات جنگ‌ها در این دوره می‌توان به کاهش شدید جمعیت روستایی، قحطی، بیماری و مهاجرت‌های اجباری اشاره کرد. علاوه بر این، بی‌ثباتی سیاسی و امنیتی، راه را برای گسترش راهزنی، اخاذی و سلطه‌طلبی قدرت‌های محلی هموار کرد که این خود به تعمیق بحران اجتماعی و اقتصادی در روستاها انجامید.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_735877_b825a38ae0edc39ae4c6f94bd4cb0d79.pdf

انجمن ایرانی تاریخ با همکاری دانشگاه اراک مطالعات تاریخی جنگ 2588-7033 10 1 2026 06 22 Khawarij War Strategies from the Rise of the Abbasid Caliphate to the Collapse of the Saffarids راهبردهای جنگی خوارج از برآمدن خلافت عباسی تا فروپاشی صفاریان 82 95 737112 10.22034/hsow.2026.2076297.1651 FA کورش صالحی دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران 0000-0002-9725-8045 اسماعیل دهانی کارشناسی ارشد، گروه تاریخ، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Journal Article 2025 10 31 The Khawarij experienced profound intellectual fragmentation and strategic discord during the second and third centuries AH, which compelled a fundamental reorientation of their military tactics. Employing a library‑based documentary research method, this article investigates the martial strategies adopted by the Khawarij in the period from 132 to 296 AH — spanning the rise of the Abbasid Caliphate to the collapse of the Saffarid dynasty. The primary research question concerns the most salient warfare strategies pursued by the Kharijite movement during this interval. The central hypothesis posits that, in addition to conventional pitched battles, the Khawarij systematically resorted to terrorism, intimidation, irregular warfare, strategic retreats, road interdiction, co‑optation of anti‑Caliphal factions, and temporary coalitions with such groups. The findings reveal that the Khawarij mounted considerable resistance through guerrilla operations, surprise assaults, concealment in mountainous and desert refuges, mobilization of peripheral communities, and provisional coexistence with dissident Muslim groups who did not share their doctrinal views. Nevertheless, the Abbasid Caliphate — at immense financial and military cost — largely neutralized these approaches, progressively driving the Khawarij towards more indirect methods, including targeted assassinations, hit‑and‑run tactics, deep cover concealment, large‑scale migration, and closer engagement with distant indigenous populations. This study demonstrates that, despite the Khawarij's notable tactical flexibility, the structural superiority and overwhelming resources of the Caliphate ultimately consigned them to strategic marginalization. خوارج در قرن دوم و سوم هجری با پراکندگی فکری و تشتت راهبردی مواجه و ناگزیر به تغییر تاکتیک‌های جنگی خود شدند. مقاله حاضر با روش کتابخانه‌ای، راهبردهای نظامی خوارج را در بازه‌ی ۱۳۲–۲۹۶ ق، از برآمدن عباسیان تا فروپاشی صفاریان، بررسی می‌کند. پرسش اصلی آن است که مهم‌ترین راهبردهای جنگی خوارج در این دوره چه بوده است؟ فرضیه بر آن است که خوارج افزون بر جنگ رویارو، از ترور، ارعاب، جنگ نامنظم، عقب‌نشینی راهبردی، قطع راه‌ها، جذب نیروهای ضدخلافت و اتحاد موقت با آنان بهره بردند. یافته‌ها نشان می‌دهد که خوارج با تکیه بر جنگ چریکی، حملات غافلگیرانه، اختفا در مناطق کوهستانی و بیابانی، سازمان‌دهی جوامع دوردست و همزیستی موقت با گروه‌های غیرهم‌عقیده، مقاومت‌های قابل‌توجهی ترتیب دادند. بااین‌حال، خلافت عباسی با صرف هزینه‌های گسترده، تا حد زیادی این راهبردها را خنثی ساخت و خوارج را به سمت روش‌های غیرمستقیم‌تر همچون ترور، جنگ‌وگریز، اختفای عمیق، مهاجرت و نزدیکی به جوامع بومی دوردست سوق داد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که اگرچه خوارج از انعطاف‌پذیری تاکتیکی بالایی برخوردار بودند، برتریِ ساختاری و منابعِ خلافت، سرانجام آن‌ها را به حاشیه‌رانیِ راهبردی کشاند.

https://hsow.journal.araku.ac.ir/article_737112_f27e6ec426ae2be606c2210e072701c6.pdf