Historical Study of War

Historical Study of War

The Role of the Battle of Jalula in the Collapse of the Identity Boundaries of Iran and Aniran

Document Type : Original Article

Authors
Mohsen Momeni 1
Ahmad Gholami 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran
2 MA Student of History of Ancient Iran, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran
10.22034/hsow.2026.2072586.1640
Abstract
The Battle of Jalula (16 AH/637 CE) is one of the most significant military encounters between the Sasanian Empire and the Muslim Arabs in the early seventh century CE. This battle not only marked a decisive military defeat for the Sasanians but also represented a turning point in the collapse of the symbolic frontier between Iran and Aniran, a concept that underpinned the ideological and political foundations of the Sasanian state. The central research question is: How did the Battle of Jalula simultaneously lead to the collapse of the Iran/Aniran identity frontier? The main objective of this study is to examine the military, political, and identity dimensions of the battle and to demonstrate its role in the decline of Sasanian ideology. The research hypothesis posits that the Battle of Jalula marked the end of Iranshahr's authority — a turning point where military defeat led to ideological collapse and the dissolution of the identity boundaries between Iran and Aniran. The research method is descriptive‑analytical based on historical and library sources. The findings reveal that the weakness of the military structure and the crisis in political leadership led to the Sasanian defeat at Jalula — a defeat that, by collapsing the geographical and symbolic boundaries between Iran and Aniran, paved the way for the final disintegration of the Sasanian state and the rapid expansion of Islam in Iran.
Keywords
Battle of Jalula
Sasanian Empire
Iran and Aniran Collapse
Subjects
-                    ابن اثیر، عزالدین (1383-1384). تاریخ الکامل، ترجمۀ سید محمدحسین روحانی، ج1و2، تهران: اساطیر.
-              ابن اعثم کوفی، محمد بن علی (1372). الفتوح، ترجمۀ محمد بن احمد مستوفی هروی، مصحح غلامرضا طباطبائی مجد، تهران: علمی و فرهنگی.
-                    ابن بلخی (1385). فارسنامه، تصحیح و تحشیۀ: گای لیسترنج و رینولد الن نیکلسون، تهران: اساطیر.
-                    ابن رسته، احمد ابن عامر (1365). الاعلاق النفیسه، ترجمۀ حسین قره‌چانلو، تهران: امیر کبیر.
-              اسدی، احمد، سنگاری، اسماعیل (1401). «تبیین و تحلیل تأثیر موقعیت جغرافیایی بر عملکرد نظامی حکومت ساسانی»، مطالعات تاریخی جنگ، دورۀ 6، شمارۀ 3، صص 1-19.
-                    اصطخری، ابواسحق ابراهیم (1371). مسالک و الممالک، بأهتمام ایرج افشار، تهران: بنگاه نشر و ترجمۀ کتاب.
-              ابن فضل الله العمری، شهاب‌الدین احمد ابن یحیی (1971). مسالک الابصار فی ممالک الامصار، الجزء الثالث، بیروت: دارلکتب العلمیه.
-              ابوریحان بیرونی (1316-1318). التفهیم لأوائل صناعه التنجیم، بأتصحیح و مقدمه و شرح و حواشی جلال هُمایی، تهران: چاپخانۀ مجلس.
-              اوستا (ویسپرد، خرده اوستا، وندیداد) (1394). گزارش: ابراهیم پورداود و جیمز دارمستتر، ویراست نو: فرید مرادی، ج 4، تهران: اساطیر.
-                    بلاذری، احمد بن یحیی (1346). فتوح البلدان بخش مربوط به ایران، ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-              بلعمی، ابو علی محمد ابن احمد (1353). تاریخ بلعمی، ترجمه محمد پروین گنابادی، تصحیح محمد تقی بهار، ج 2، تهران: تابش.
-                    تقی‌زاده، سید حسن (1309). از پرویز تا چنگیز، تهران: مجلس ملی.
-              ثعالبی، ابومنصور محمد بن عبدالملک (1368). غرر الاخبار الملوک الفرس و سیرهم، ترجمه محمد فضائلی، چاپ اول، تهران: نقره
-              جلیلیان، شهرام (1396). «نقش بزرگان و نژادگان در محاکمه و مرگ خسرو دوم»، تاریخ اسلام و ایران، سال بیست و هفتم، دورۀ جدید، شمارۀ 133، پیاپی 123، صص 65-88.
-              حمزه بن حسن اصفهانی (1346). تاریخ پیامبران و شاهان (سنی ملوک الاَرض و الاَنبیا)، ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-                    دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود (1364). الاخبار الطوال، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: نشر نی.
-              دلیر، نیره (1397). «تحلیل جنگ‌های اعراب با ساسانیان بر اساس عناصر راهبردی کلاوزویتس؛ از قادسیه تا نهاوند»، مطالعات تاریخی جنگ، دورۀ دوم، شماره‌ی چهارم (پیاپی 6)، صص 165-187.
-              ربانی‌زاده، سید محمد رحیم (1404). «دیپلماسی و چالش‌های فروپاشی؛ تأملی در واپسین مذاکره‌های دولت ساسانی با عرب‌های مسلمان»، پژوهشنامۀ ایران باستان، سال 4، شمارۀ 13، صص81-98.
-              رویدادنامۀ سریانی موسوم به رویدادنامۀ خوزستان؛ روایتی از آخرین سال‌های پادشاهی ساسانی (1400). ترجمه و تعلیقات: خداداد رضاخانی و سجاد امیری باوندپور، تهران: نشر سینا.
-              زند، زاگرس (1399). «چگونگی به شاهی رسیدن یزدگرد سوم (ارزیابی منابع تاریخی با تأکید بر شاهنامه)»، تاریخ اسلام و ایران، سال سی‌ام، دورۀ جدید، شمارۀ 45، پیاپی 135، صص 9-33.
-              سنگاری، اسماعیل، مقدس، امیرحسین (1398). «انیرانِ ایران؛ دیگربودگی انیران در ایران باستان»، جستارهای تاریخی،دورۀ 10، شمارۀ 1، صص 253-278.
-              سنگاری، اسماعیل، رفیعی‌فر، فرزاد، شیرمحمدی باباشیخعلی، حسین (1401). «تبیین و تحلیل الگوهای سیاست عربی اردشیر بابکان و شاپوریکم و تداوم آن در دورۀ ساسانی»، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، دورۀ 18، شمارۀ 2، شمارۀ پیاپی 35، صص 183-207.
-              شاپورشهبازی، علیرضا.(1389). تاریخ ساسانیان ترجمه بخش ساسانیان از کتاب تاریخ طبری و مقایسه آن با تاریخ بلعمی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
-              طبری، محمد بن جریر (1362). تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، جلد 2و5، تهران: انتشارات اساطیر.
-                    فرخ، کاوه (1387). سواره نظام زبدۀ ساسانی، ترجمه بهنام محمدپناه، تهران: سبزان.
-              قدرت‌ دیزجی، مهرداد (1394). «زمینه‌های تاریخی فتوحات اسلامی در ایران: فروپاشی نظم سیاسی دولت ساسانی بر اساس منابع کتبی و داده‌های سکه‌شناختی»، تاریخ نامۀ ایران بعد از اسلام، دوره 6، شماره 10، صص 61-78.
-              کامرانی‌فر، احمد، ترابی فارسانی، سهیلا، حسن‌پور هفشجانی، مریم (1396). «بررسی شکست ساسانیان در جنگ ذوقار با تکیه بر نظریه‌های جامعه‌شناسی جنگ»، پژوهش‌های تاریخی، سال پنجاه و سوم، دوره جدید، سال نهم، شماره دوم (پیاپی 34)، صص 105-116.
-              مجمل التواریخ و القصص: تالیف سال 520 هجری (1384). ویراستاران محمد تقی بهار و علی اصغر عبداللهی، تهران: دنیای کتاب. 
-              مزداپور، کتایون‌ (1378). بررسی دست‌نویس م. او 29: داستان گرشاسپ، تهمورس و جمشید، گلشاه و متن‌های دیگر، تهران: آگاه.
-                    مسعودی، علی بن الحسین (1382). مروج الذهب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 1، تهران: علمی و فرهنگی.
-                    مسکویه رازی (1369). تجارب الأمم، ترجمه علینقی منزوی، ج 1، تهران: توس.
-              میرزائی، علی‌اصغر، میرزائی رشنو، محمد (1403). «واکاوی ایده‌پردازی مضامین جنگی شاهان ساسانی در سنگ‌نگاره‌ها، سکه‌ها، ظروف سیمین نقره»، مطالعات تاریخی جنگ، دورۀ 8، شماره 2، صص 73-86.
-                    نهایه الأرب فی اخبار الفرس و العرب (1373). تصحیح رضا انزایی‌نژاد- یحیی کلانتری، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
-                    یاقوت الحموی، شهاب‌الدین أبی عبدالله (1977). معجم البلدان، الجلد الأول، بیروت: دار صادر.
-                     Alram, M., Gyselen, R., (2014). “Ardashir I and Shapur I”, In: Nikolaus Schindel (ed), Sylloge Nummorum Sasanidraum Schaaf, Wien: Austrian Academy of Sciences Press, pp 19-21.
-                     Christensen, A., (1944). L`Iran Sous Les Sassandides, 2nd ed., Copenhagen : Ejnar Munksgaar.
-                     Daryaee, T., (2002). Šahrestānīhā ī Ērānšahr : A Middle Persian Text on Late Antique Geography, Epic, and History, Costa Mesa: Mazda Publishers.
-                     Daryaee, T., (2009). Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire, London. New York: I.B Tauris.
-           Gingoux, Ph., (1972). “L`Inscription de kirdīr a Naqš-I Rustam", Studia Iranica, 1, pp 177-203.
-                     Gyeslen, R., (1997). Economy, iv, In the Sasanian Period, In Encyclopdӕia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 1, pp 104-107.
-                     Gyselen, R., (2019). La Gographie Administrative De L`Empire Sassanide, Paris: Peeters.
-                     Hoyland, R. G., (2015). In God`s Path; The Arab Conquests and The Creation of an Islamic Empire, Oxford: Oxford University Press.
-                     Huyse, Ph., (1999). Die Dresiprächige Inschrift Šābuhrs I, an der Kaba-i zardust (ŠKZ), Corpus Inscripitionnm Iranicarum, Pt III, 2 vols, London.
-                     Kiler, K., (2008). “”Jalulā’’, Encyclopdӕia Iranica, Vol. XIV, Fasc. 4, pp 427-428.
-                     Khurshudian, E., (1998). Die Parthischen und Sasanidischen Verwaltungsinstitutionen, Jerewan: Verlag Des Kaukasichen Zentrums Fűr Iranische For schungen.
-                     Labaf-Khaniki, M., (2020). “Castles, Walls, Fortresses, The Sasanian Effort to Defend the Territory’’, Historia I Swiat,  No. 9, pp 37-59.
-                     Marquart, J., (1901). Ērānšahr nach der Geogtaphie des Ps. Moses Xorenac`i, Berlin: Weidmannsche Buchhandlung.
-                     Mojtahed-Zadeh, P., (2006). Boundary Politics and International Boundaries of Iran, Florida: Universal Publishers Boca Raton.
-                     Morony, M., (1984). Iraq after the Muslim Conquest, Princeton, New York: Princeton University Press.
-                                                                                                                                                         Morony, M., (1986). “Arab ii’’. Arab Conquest of Iran, Encyclopdӕia Iranica, Vol. ll, Fasc. 2, pp 203-210.
-                     Nöldeke, Th., (1879). Geschichte Der Perser und Araber Zur Zeit Der Sasaniden, Leyden: E.J Brill.
-                     Pourshariati, P., (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire the Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran, London and New York: I. B. Tauris.
-                     Rawlinson, G., (1876). The Seven Great Monarchies of the Ancient Eastern World, London: Longmans.
-                     Sauer, E., Nokandeh, J., Omrani Rekavandi, H., (2020). ‘’Interconnected  Frontiers : Trans-Caspian Defensive Networks of the Sasanian Empire’’, In the Proceeding of the 11th  International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East, Vol. 2, A. Otoo, M, Herles and K. Kaniuth (eds), pp 363-372.
-                     Sebeos, (1999). The Armenian History attributed to Sebeos, Translated by Robert, W. Thomson, Liverpool: Liverpool University.
-                     Theophanes Confessor, (1997). The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History, AD 284-813, Translated by A. Mango and R. Scott, Oxford: Clarendon Press.
-           The Zand ī Wahman Yasn ]A Zoroastrian Apocalypse[, (1995). edited by Carlo G. Cereti, Roma: Istituto Italiano Per IL Medio Ed Estremo Oriente.
-                     Wiesehöfer, J., (1996). Ancient Persia From 550 BC to 650 AD, translated by Azizeh Azodi, London. New York: I.B.Tauris.
 

XML
PDF 641.11 K
Supplementary File
5.pdf