Historical Study of War

Historical Study of War

Re-examination of the Saqifa Incident based on the Theory of Power Transfer in Tribal Societies: From the Prophet’s Text to Quraysh’s Authority

Document Type : Original Article

Author
Postdoctoral fellow in Islamic history and faculty member of Tehran Azad University's Science and Research Branch, Tehran, Iran
10.22034/hsow.2026.2068242.1634
Abstract
The assembly of Saqifa Bani Sa’dah, the first scene of power formation after the Prophet’s (PBUH) departure, was a decisive turning point in the political history of Islam. This event was not merely limited to the selection of the first caliph but initiated mechanisms that, in the following decades, led to intellectual and military conflicts among Muslims. Based on the theory of “power transfer in tribal societies,” this research re-examines the social and political relations that led to the supremacy of the Quraysh faction in Saqifa.
Main Question: How did the tribal structure of early Islamic Arabia and the long-standing rivalries between the Quraysh and the Ansar shift the succession of the Prophet (PBUH) from religious legitimacy to customary acceptability?
This study, using a descriptive-analytical method and relying on historical sources from both Sunni and Shia traditions, indicates that the succession crisis was a reflection of the struggle for social status and authority. In this process, the dominance of the tribal element led to the caliphate system being based on political selection. The result is that the Saqifa incident shaped the model of power transfer in a tribal-centric society, where kinship ties, group alliances, and the preservation of social unity took precedence over religious criteria. This set the stage for subsequent military conflicts (Ridda, Jamal, Siffin, Nahrawan, and Karbala) and future political disputes (Umayyad and Abbasid caliphates), thereby transforming the basis of political legitimacy in the Islamic world.
Keywords

Subjects


-                    ابراهیم حسن، حسن (1362ش). تاریخ سیاسی اسلام از آغاز تا انقراض دولت اموی، ترجمه ابوالقاسم پاینده، چاپ پنجم، تهران، سازمان انتشارات جاویدان.
-                    ابن ابی الحدید (1379ش). شرح نهج البلاغه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، چاپ دوم، تهران، نشر نی.
-                    ابن اثیر، عزالدین علی (1371ش). الکامل فی التاریخ، ترجمه ابوالقاسم حالت، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی.
-                    ابن حزم، علی بن احمد (بی تا). الاحکام شرح اصول الاحکام، بی جا، بی نا.
-                    ابن سعد، محمدبن کاتب واقدی (1374ش). الطبقات الکبری، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر فرهنگ و اندیشه.
-                    ابن اعثم کوفی، محمدبن علی (1391ش). الفتوح، ترجمه محمد بن احمد مستوفی هروی، تهران، انتشارات نورمحبت.
-                    ابن هشام، عبدالملک (1363ش). السیره النبویه، تحقیق مصطفی السفا، افست مصر، قم،  انتشارات ایران مهر.
-                    الجوهری، ابی بکر عبدالعزیز (بی تا). السقیفه و الفدک، تقدیم، جمع و تحقیق محمدهادی الامینی، تهران، مکتبه النینوی الحدیث.
-                    الغشیری، مسلم بن الحجاج (1349ق). حجج مسلم، همراه با شرح امام نوری، مصر، چاپ محمدعلی صبیح.
-                    المظفر، محمدرضا (1376ش). اسرار سقیفه، ترجمه محمدجواد حجتی کرمانی، قم، انتشارات انصاریان.
-                    بخاری، محمد بن اسماعیل (1401ق). صحیح بخاری، بیروت، المطبعه دارالفکر.
-                    بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر (1417ق). انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، دار الفکر، بیروت.
-                    بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر (1367ش). فتوح البلدان، ترجمه و مقدمه محمد توکل، تهران، نقره.
-                    ثقفی کوفی، اصفهانی، ابواسحاق ابراهیم بن محمد (1353ش). الغارات، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انجمن ملی.   
-                    الجابری، محمدعابد (1384ش). عقل سیاسی در اسلام، ترجمه عبدالرضا سواری، تهران، گام نو.
-                    جعفریان، رسول (1373ش). تاریخ تحول دولت و خلافت، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
-                    خضری، سید احمدرضا (1392ش). تشیع در تاریخ، چاپ دوم، قم، دفتر نشر معارف.
-                    دلشاد تهرانی، مصطفی (۱۳۷۹ش). میراث ربوده (تحلیلی بر رویداد سقیفه)، چاپ اول، تهران، انتشارات دریا.
-                    دینوری، ابن قتیبه (1410ق).  الامامه و السیاسه، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالاضواء.
-                    زبیر بن بکار (1416ق). الاخبار الموفقیات، تحقیق سامی مکی العانی، قم، منشورات الشریف الرضی.
-                    سبحانی‌تبریزی، جعفر (۱۳۵۲ش). تراژدی سقیفه، درسهایی از مکتب اسلام (فلسفه و کلام)، سال چهاردهم، شهریور، شماره8.
-                    سیدرضی، شریف (1378ش). نهج البلاغه، ترجمه عبدالحمید آیتی ، چاپ سوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
-                    شهیدی، سیدجعفر (1363ش). تاریخ تحلیلی اسلام، چاپ دوم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
-                    صدوق (ابن بابویه)، م‍ح‍م‍دب‍ن‌ع‍ل‍ی (1385ش). ‌الخصال، ت‍رج‍م‍ه‌ و توضیحات یعقوب جعفری، چاپ دوم، تهران، اندیشه هادی.
-                    طبری، محمد بن جریر (1375ش). تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده،  چاپ پنجم، تهران، نشر اساطیر.
-                    عاملی، سید جعفر مرتضی (1391ش). سیره صحیح پیامبر اعظم، ترجمه دکتر محمد سپهری، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-                    عاملی، سید جعفر مرتضی (۱۳۸۸ش). السقیفة والخلافة، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
-                    عبدالمقصود، عبدالفتاح (1376ش). خاستگاه خلافت، مترجم حسن افتخار زاده، تهران، آفاق.
-                    عسکری، سید مرتضی (1386ش). سقیفه، به کوشش مهدی دشتی، چاپ سوم، قم، دانشکده اصول دین.
-                    قوامی، نیره (1389ش). سیره امام علی علیه اسلام در رفتار با مخالفان، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی، استاد راهنما: دکتر محسن بهشتی سرشت، استاد مشاور: دکتر صابر ادراک، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تاکستان، گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی.
-                    مادلونگ، ویلفرد (1385ش). جانشینی حضرت محمد، ترجمه احمد نمایی و دیگران، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
-                    مجلسی، محمدباقر ( 1403ق). بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، مؤسسه الوفا.
-                    مدرس‌رضوی، حسین (۱۳۹۳ش). تاریخ سیاسی اسلام (از سقیفه تا عصر عباسی)، تهران، نشر کویر.
-                    مفید، محمد بن نعمان (1414ق). الفصول المختاره، تحقیق سید میرعلی شریف، چاپ دوم، بیروت، دار مفید.
-                    مفید، محمد بن نعمان (1413ق). الارشاد، تحقیق مؤسسه آل البیت الاحیا التراث، چاپ مهر قم، ناشر موتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
-                    مفید، محمد بن نعمان (1429ق). ال‍ج‍م‍ل‌ و ال‍ن‍ص‍ره‌ ل‍س‍ی‍د ال‍ع‍ت‍ره‌ ف‍ی‌ ح‍رب‌ ال‍ب‍ص‍ره‌، تحقیق علی میرشریفی، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
-                    ناظمیان فرد، علی (۱۳۹۰ش). «سقیفه باز تولید سیادت جاهلی»، مجله  پژوهشهای تاریخی، سال سوم،  شماره چهارم، زمستان 1390، (صص ۱۱۲-۹۷).
-                    یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب (1382ش). تاریخ یعقوبی، ترجمه محمدابراهیم آیتی، چاپ نهم، تهران، نشر انتشارات علمی فرهنگی.
-                     Pratto, F., Sidanius, J., & Levin, S. (2013). Social dominance theory and the dynamics of intergroup relations: Taking stock and looking forward. Journal of Social and Political Psychology, 1(1),pp 231–272.