مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

دیپلماسی دوگانه ایران در جریان جنبش ‌ظفار (1354-1344ش./1975-1965م.)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی تاریخ ایران بعد از اسلام، واحد علوم‌ و‌تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه مدیریت فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم ‌و‌تحقیقات، تهران، ایران
3 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران
4 دانشیار گروه تاریخ، ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
چکیده
جنبش‌ ظفار10سال به ‌طول انجامید، ابتدا تحت ‌تأثیر ملی‌گرایی عربی به ‌رهبری جمال‌ عبدالناصر قرار گرفت و پس ‌از شکست اعراب از اسرائیل (1967م.)، به ‌سمت بلوک شرق گرایید. با ورود سلطان ‌قابوس به‌‌ صحنه سیاسی عمان (1970م)، اندکی پیش از خروج انگلستان از خلیج ‌فارس، ایران با کمک انگلیس ‌و امریکا به ‌سرکوب جنبش پرداخت. نفوذ جریان اندیشه ملی‌گرایی عربی و کمونیسم، به‌ ترتیب دو چالش عمده در این دهه بود که در تعیین رفتار سیاسی ایران نسبت‌ به جنبش نقش داشت. مسأله اصلی این پژوهش پاسخ به این سوال است که چرا ایران با وجود تأیید حقانیت رهبر مذهبی جنبش، تلویحاً اعلام بی‌طرفی کرد اما با برآمدن سلطان قابوس، مستقیماً در سرکوب آن مشارکت نمود؟ یافته‌ها نشان‌ می­دهد، چالش‌های یاد شده بر رویکرد ایران تأثیر بنیادی داشت و ایران در طول رخداد مذکور دو رفتار متفاوت در پیش گرفت؛ نخست با هدف عدم تقویت مواضع جنبش در برابر غرب، موضع بی‌طرفی مثبت را برگزید و ضمن تأیید حقانیت مخالفان سلطان، اقدامی نکرد؛ سپس به ‌منظور تثبیت موقعیت سلطان جدید و مقابله با توسعه نفوذ بلوک شرق، اقدام به سرکوب آن نمود. داده‌های ‌مقاله به‌ صورت کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری و به شیوه توصیفی_‌تحلیلی تدوین و نگارش شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Iran's Dual Diplomacy During the Dhofar Movement (1965-1975)

نویسندگان English

Badrjahan Ebrahiminejad 1
Reza Salehi Amiri 2
Mahboube Sharafi 3
Sina Forouzesh 4
1 PhD Student of Post-Islamic History of Iran, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Cultural Management, Faculty of Management and Economics, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of History, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Shahre-Rey Branch, Tehran, Iran
4 Associate Professor of History, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The Dhofar movement, which lasted for ten years, was initially influenced by Arabian nationalism led by Gamal Abdul Nasser, but shifted towards the Eastern bloc after the Arabs’ defeat by Israel (1967 AD). Shortly before England’s withdrawal from Persian Gulf when Sultan Qaboos entered Oman’s political scene (1970 AD), Iran suppressed the movement with British and American support. The influences of Arabian nationalism and the communism current were the two major challenges during this decade shaping Iran’s political response to the movement. Iran implicitly declared neutrality to the movement despite confirming legitimacy of its religious leader. However, once Sultan Qaboos rose to power, Iran directly participated in the suppression of the movement. The main concern of this descriptive-analytical paper is to know why this happened. Findings show that the above-mentioned challenges significantly impacted on Iran’s adoption of two distinct political approaches: While affirming the legitimacy of Sultan’s adversaries, Iran initially avoided bolstering the movement’s position against the West and maintained positive neutrality and refrained from any actions. Later on, to consolidate the position of the new sultan and to confront the growing influence of the East, Iran suppressed the movement. 

کلیدواژه‌ها English

Iran
Oman
Dhofar movement
dual diplomacy
East-West bloc
 فارسی
کتب
- اسحق زاده، علی‌اکبر (1974). اسنادی از جنگ تجاوزکارانه رژیم شاه در عمان. خاطرات یک افسر ایرانی در ظفار، انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران، آرشیو اسناد سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر.
- انقلاب ظفار و تحولات خلیج (1354). کمیته فلسطین: اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان در اروپا، مجموعه کرامه 7  شماره مخصوص، به‌مناسبت آغاز دهمین سال انقلاب ظفار.
- چمنکار، محمدجعفر (1383). بحران ظفار و رژیم پهلوی، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر.
- دژاردن، تیری (1355). صدمیلیون عرب، ترجمه حسین مهری، تهران: طوس.
- دلدم، اسکندر (1363). سلطه‌ جویان و استعمارگران در خلیج ‌فارس، تهران: نوین.
- سایکل، امین (1390). تاریخ ایران دوره پهلوی، سیاست خارجی ایران، از نادرشاه تا انقلاب اسلامی، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، دفتر دوم: تاریخ ایران به روایت کمبریج، زیرنظر پیتر آوری، چ 2، تهران: جامی.
- شامخی، تقی (1400). همراه با انقلابیون ظفار، تهران: صمدیه.
- علم، اسدالله (1380). یادداشتهای علم، ویرایش و مقدمه علینقی عالیخانی، 5جلد، ج1، 2، تهران: مازیار و معین.
- عمان (1387). دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.
- قابوس‌بن سعید (1426ق/2005م). سخنان و بیانات اعلیحضرت سلطان‌ قابوس‌بن سعیدالمعظم 1970-2005م، ترجمه  حسن خامه‌یار، عمان: وزارت اطلاع‌رسانی عمان، مؤسسه گفتمان ایران و عرب.
- کلمرزی، عبدالرضا (1394). سیاست خارجی امریکا در خلیج ‌فارس از جنگ جهانی دوم تا خروج انگلستان از منطقه، تهران: انتخاب.
- «گزارش سفر شاه به عمان». روزنامه اطلاعات از 14 تا 17 آذرماه سال 1356.
- گزیده اسناد خلیج ‌فارس (1373). واحد نشر اسناد، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، ج3، چ1.
- ماسلی، لئونارد (1366). نفت، سیاست و کودتا، ترجمه محمد رفیعی‌مهرآبادی، 4 جلد، ج 3، چ 2، تهران: رسام.
- نجات حسینی، محسن (1382). برفراز خلیج ‌فارس، چ 3، تهران: نشر نی.
- واسیلیف، آلکسی (1358). مشعل‌های خلیج‌ فارس، ترجمه سیروس ایزدی، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
- هالیدی، فرد (1358). ایران، دیکتاتوری و توسعه، ترجمه علی طلوع-محسن یلفایی، تهران: علم.
مقالات
- حیدری، فاطمه (1393). «بررسی سیاست خارجی ایران در عمان در دوره پهلوی دوم(با تکیه‌ بر مسأله ظفار)»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال پانزدهم، شماره 59-58.
- دامن‌پاک جامی، مرتضی (1392). «تأثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، دوره ۱۵، ش۵۷.
- «دخالت نظامی ایران در عمان» (1353).  سازمان مجاهدین خلق ایران: انتشارات کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایران، ص21-1.
- سالمی قمصری، مرتضی، سهراب یزدانی (1399)، «اصل چهار ترومن و امکان توسعه در ایران»، فصلنامه علمی برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، سال یازدهم، ش 43.
- مرادی، مسعود؛ سمیه خانی‌پور (1389). «پیمان بغداد»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال دوازدهم، شماره 45.
پایان‌نامه
- کردیه، احمد (1391). «جنبش ‌ظفار و پیامدهای آن در خلیج ‌فارس»، کارشناسی ارشد، تاریخ، دانشگاه تهران، تهران.
منابع عربی
- موسوعه عمان - الوثائق السریه (2007). معد و مترجم محمدبن عبدالله بن حمدالحارثی، سته مجلدات، المجلد الثانی، مرکز دراسات الوحده العربیه: بیروت.
- نجیب الریس، ریاض (1973). صراع الواحات والنفط هموم خلیج العربی بین 1971-1968م، بیروت: ریاض الریس للکتب ولنشر.
پایان‌نامه
- بدرالعمری، ثابت غازی (2008-2009م). «الدور البریطانی فی النزاع بین السلطنه والامامه فی عمان 65-1913م»، درجه الدکتورا، جامعه الیرموک، اردن.
منابع لاتین
- Aburish, Said K. (2004). Nasser: The last Arab, New York: Martin’s press and Thomas.
- Anthony, John Duke (1976). Historical and cultural dictionary of the Sultanate of Oman and the Emirates of eastern Arabia, USA: Illinois university.
-Calvin, Allen H. (1978). Sayyids, Shets and Sultan: Politics and Trade in Masqat under the Al Busaid, 1785-1914, Washington.
- Dhufar Liberation Front (1974). Bayan I’lan al Kifah al Mussalah,’ 9 June 1965 in Al-Jabha al-Sha’biya. Wathaiq al Nidal al Watani: 1965–1974, Beirut: Dar Al Talia’a.
- Hughes, Geraint (2024). Britain and the Dhofar War in Oman, 1963-1976: A Covert War in Arabia, Palgrave&macmilan, London, UK.
- Al-Khalili, Majid. (2005). Oman’s Foreign Policy: foundation and practice, A thesis of degree of Doctor of philosophy, international relations, Florida: international university.
- Al-Kharusi, Khalid Sulaiman Salim (2018). The Dhofar War 1965 –1975, A thesis of degree of Doctor of Philosophy at the University of Central Lancashire.
-Halliday, Fred. (2005). The Middle East in International Relations, London: Cambridge University press.
-McNamara, Robert (2005). Britain, Nasser and the balance of power in the Middle East, 1952–1967: from the Egyptian revolution to the Six-Day War,2th edition, London: Frank Cass publishers.
- Owtram, Francis Carey (1999). Oman and the West: State Formation in Oman since 1920, Doctor of Philosophy, University of London, London.
- Peterson, J. E. (Spring1977). Guerrilla Warfare and Ideological Confrontation in the Arabian Peninsula: The Rebellion in Dhufar. World Affairs, V.139, No.4.
- Peterson. J. E, (2016). Oman in the twentieth century, London and New York: Routledge.
- Ramazani, Rouhollah (2013). Independence without freedom: Iran’s foreign policy, Virginia: University of Virginia.
- Plekhanov, Sergey (2004). A Reformer on the Throne: Sultan Qaboos bin Said Al Said, UK, Trident Press Ltd.
- Simon. C, Smith (2004). Britain’s Revival and Fall in the Gulf, London and New York, Routledge.
-Takriti, Abdel Razzaq (2013). Monsoon revolution, Republicans, Sultans, and Empires in Oman 1965-1976, London: Oxford university press.
- Worrall, James (2014). State building and Counterinsurgency in Oman: Political, Military and Diplomatic Relations at the End of Empire, Book Review by Geraint Hughes, London: King’s College.