مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

واکاوی ایده‌پردازی مضامین جنگی شاهان ساسانی در سنگ‌نگاره‌ها، سکه‌ها، ظروف سیمین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی اصغر میرزایی 1
محمد میرزایی رشنو 2
1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی،گروه باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
10.22034/hsow.2024.2030397.1559
چکیده
جنگجویی و توانایی جنگیدن در میدان نبرد، یکی از وی‍‍ژگی‌های شاخص برای شاه شدن و به تخت نشستن در تاریخ ایران باستان به شمار می‌رفت. آنچه اهمیت این ویژگی را دو چندان می‌کرد جایگاه سیاسی، دینی، جنگی و حتی اجتماعی شخص شاه در میان کارگزاران، بزرگان و نژادگان، سربازان و مردمان زیردست بود. رشته جنگ‌های پیاپی اردشیر و شاپور با شرق و غرب، برای مردمان زیردست شناخته شده بودند و نمایش خوبی از توان جنگجویی آنها بود؛ اما آنها به خوبی دریافته بودند که نیاز است در فرصت‌ها و مناسبت‌های گوناگون، توان جنگی خود را نیز برای مردمان امپراتوری به نمایش گذارند. این پژوهش بر آن است تا با بررسی و واکاوی نگاره‌های موجود در سنگ‌نگاره‌ها، سکه‌ها، ظروف سیمین و غیره، به این پرسش پاسخ دهد که شاهان ساسانی در اید‌ه‌پردازی از جایگاه جنگی خود، از چه نوع بنمایه‌های جنگی و تبلیغی بهره می‌بردند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توصیف و تبلیغ دیداری قدرت جنگی شاه، خواه در میدان جنگ و خواه در میدان شکار، همواره یکی از دغدغه‌های اصلی شاهان به شمار می‌رفت. با توجه به محدودیت ابزارهای تبلیغ و نمایش، بهره‌گیری از ابزارهای موجود مانند سنگ‌نگاره‌ها، سکه‌ها، ظروف سیمین و دیگر ابزارها، موضوعی حیاتی و ضروری برای شاهان بود. نمایش دادن قدرت و مشروعیت که تا حد ممکن در معرض دید عامه مردم قرار داشته باشد، در گرو بهره‌گیری از تبلیغات دیداری با ماهیت پایدار و همیشگی بر سنگ‌نگاره‌ها، سکه‌ها و ظروف و غیره بود. وجود سنگ‌نگاره‌های فراوان، با موضوعات گوناگون سیاسی، دینی، جنگی و حتی اجتماعی نشان از این دارد که شاهان کاملاً به جنبه تبلیغاتی و تأثیر هنر بر روان مردم، آگاهی داشتند و بر آن بودند تا با ایجاد یک هنر کاملاً شاهی، باورها و اندیشه‌های خود را در جامعه حاکم کنند.
کلیدواژه‌ها
ساسانی
سنگ‌نگاره‌
اردشیر
شاپور
شاه
جنگ

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Ideation of War Themes of Sassanid Kings in Petroglyphs, Coins, and Silver Vessels

نویسندگان English

Ali Asghar Mirzaei 1
Mohammad Mirzaei Rashnou 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
2 Graduated Master of Archaeology, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Sistan and Balochistan, Zahedan, Iran
چکیده English

Being a warrior and being able to fight on the battlefield was considered one of the important characteristics for becoming a king and sitting on the throne in the history of ancient Iran. What doubled the importance of this feature was the political, religious, war, and even social position of the king among the officials, nobles and tribes, soldiers and subordinate people. Although kings such as Ardashir and Shapur were known to the subordinate people with their series of wars with East and West, and these wars were a good display of their warrior power, the kings well understood that there is a need in opportunities and on various occasions, to display their fighting power for the people of the empire as well. This research aimed to examine and analyze the images found in petroglyphs, coins, silver vessels, etc., to identify the war and propaganda elements the Sassanid kings used in conceptualizing their war position. The findings of the research show that the visual description and promotion of the king's fighting power, whether on the battlefield or in the hunting field, was invariably one of the main concerns of the kings. Due to the limitation of advertising and display tools, using existing tools such as petroglyphs, coins, silver vessels and other tools was vital for the kings. Displaying power and legitimacy that could be exposed to the public as much as possible depended on the use of permanent visual advertisements on petroglyphs, coins, and dishes. The existence of many petroglyphs, with various political, religious, war, and even social subjects, indicates that the kings were fully aware of the propaganda aspect and the effect of art on the psyche of the people, and they were determined to dominate their beliefs and thoughts by creating a completely royal art rule in society.

کلیدواژه‌ها English

Sasanian
petroglyph
Ardashir
Shapur
king
war
  • بیانی، ملکزاده (آبان 1355). سکه­های ساسانی، همایش تاریخ و فرهنگ ایران، انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر.
  • پرادا، ایدت؛ دایسون، رابرت و وبلکینسون، چارلز (1383). هنر ایران باستان، ترجمه یوسف مجیدزاده، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
  • دریایی، تورج (1400). شاهنشاهی ساسانی، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، چاپ دهم، تهران: ققنوس.
  • رستمی، هوشنگ؛ مهرآفرین، رضا؛ موسوی حاجی، سیر رسول و آریامنش، شاهین (1398). «پژوهشی بر نمادهای مشروعیت در سنگ‌نگاره‌های ساسانی»، جستارهای باستانشناسی ایران پیش از اسلام، دوره 4 ، شماره 2 پیاپی 8.
  • سرفراز، علی اکبر؛ آورزمانی، فریدون (1389). سکه­های ایران از آغاز تا دوران زندیه، چاپ هشتم، تهران: انتشارات سمت.
  • سرفراز، علی­اکبر؛ فیروزمندی، بهمن (1389). باستان­شناسی و هنر دوران تاریخی، چاپ ششم، تهران: مارلیک.
  • سید خلیل­الهی، سارا؛ ابوالقاسمی، محسن (1398). «جلوه‌های تصویری و نوشتاری فره یا خوره بر سکه‌های ساسانی»، پژوهش‌های باستانشناسی ایران، شماره 22، دوره نهم.
  • شاپور شهبازی، علیرضا (1357). شرح مصور نقش رستم فارس، تهران: انتشارات بنداد تحقیقات هخامنشی.
  • فون گال، هوبرتوس (1378). جنگ سواران، ترجمه فرامرز نجد سمیعی، تهران، نشر نسیم دانش.
  • کامبخش­فرد، سیف الله (1380). آثار تاریخی ایران، چاپ اول، تهران: تعاون سازمان میراث فرهنگی کشور.
  • کریستن سن، آرتور (1384). ایران در زمان ساسانیان، ترجمه رشید یاسمی، چاپ اول، تهران: نگاه.
  • گیرشمن، رومن (1350). هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی، ترجمه بهرام فره­وشی، چاپ یکم، تهران: علمی و فرهنگی.
  • گیرشمن، رومن (1389). تاریخ ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، چاپ اول، تهران: انتشارات سپهر ادب.
  • لوکونین، ولادیمیر (1350). تمدن ساسانی، ترجمه عنایت ... رضا، تهران، بنگاه نشر و ترجمه کتاب.
  • لوئی واندنبرگ (1348). باستان­شناسی ایران باستان، ترجمه عیسی بهنام، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
  • محمدی­فر، یعقوب؛ امینی، فرهاد (1394). باستان­شناسی و هنر ساسانی، چاپ اول، تهران: ناشر شاپیکان.
  • موسوی حاجی، سید رسول (1375). «تاملی عمیق دراثبات هویت واقعی و محتوای تاریخ نقش برجسته دارابگرد»، میراث فرهنگی، پاییز و زمستان، ش. 16، صص 63-52.
  • موسوی حاجی، سید رسول؛ سرفراز، علی اکبر (1396) نقش برجسته­های ساسانی، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
  • ویسهوفر، یوزف (1386). ایران باستان از 550 پیش از میلاد تا 650 پس از میلاد، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، چاپ نهم، تهران، ققنوس.

-هرمان، جورجینا (1373). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان، ترجمه مهرداد وحدتی، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

  • یارشاطر، احسان و دیگران (1387). تاریخ ایران کمبریج از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، ترجمه حسن انوشه، جلد سوم، بخش اول، چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر.

- Herrmann and V. S. Curtis, “SASANIAN ROCK RELIEFS,” Encyclopædia Iranica, online edition, 2002, available at

http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-rock-reliefs.

- Herrmann, G. “The Dārābgerd Relief – Ardašir or Shahpur? A Discussion in the context of early Sasanian Sculpture,” Iran 7, 1969, pp. 63-88.

- Herrmann, G, “The Rock Reliefs of Sasanian Iran,” in J. E. Curtis, ed., Mesopotamia and Iran in the Parthian and Sasanian Periods: Rejection and Revival c. 238 BC-AD 642, London, 2000, pp. 35-45.

- Herrmann G. and R. Howell, Naqsh-i Rustam 5 and 8, Sasanian Reliefs attributed to Hormuzd II and Narseh, Iranische Denkmäler8, Berlin, 1977.

- H. Luschey, “ARDAŠĪR I ii. Rock reliefs,” Encyclopaedia Iranica, 1986, II/4, pp. 377-380, available online, at http://www.iranicaonline.org/articles/ardasir-ii.

- Shepherd, D. “Sasanian Art. Rock Reliefs and Sculpture,” Camb. Hist. Iran III, 1983, pp. 1077-1098.

- Wiesehöfer, J. “Ardašir I,” Encyclopaedia Iranica II, 1987, pp 371-76.