مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

تحلیل کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی کتاب فتوحات شاهی با تاکید بر آیات جنگ و جهاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عبدالله متولی 1
رضا محمدی 2
1 استاد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 پژوهشگر پسا دکترای، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
10.22034/hsow.2024.2028772.1556
چکیده
آثار مکتوب دوره صفویه تعداد زیادی از آیات و روایات را در ابعاد اعتقادی و کاربردی در خود جای داده اند. آیات و روایات مبتنی بر نگرش نویسنده و مباحث مطرح شده انتقال دهنده مفاهیم خاصی هستند. این پژوهش در نظر دارد تا با روش توصیفی – تحلیلی و با استفاده از داده های کمی و کیفی، کنش‌های گفتاری استنادات قرآنی کتاب فتوحات شاهی را که بیشتر حول محور جنگ و جهاد به کار گرفته شده اند، بر اساس نظریه کنش گفتاری تحلیل کند و به این پرسش پاسخ دهد که بر مبنای این نظریه، استنادات قرآنی این منبع، چگونه و بسامد هر کنش گفتار به چه میزان بوده است؟
یافته ها و نتایج پژوهش نشان می دهد که بیشترین کنش گفتاری استنادات قرآنی کتاب  فتوحات شاهی با تعداد 31 مورد از 59 مورد با 52.54  درصد، مربوط به کنش‌های اظهاری است. کنش‌های ترغیبی با 14 مورد به تعبیری با 23.72 درصد در مقام دوم از بیشترین استنادات قرار دارند. 11 مورد و به عبارتی 18.64 درصد از کنش‌ها به کنش‌های تعهدی اختصاص داشت و3 مورد و به عبارتی 5.08 درصد از کنشها به کنشهای عاطفی اختصاص داشت. هنگامی‌که کنش‌های اظهاری بیشترین بسامد را در متن داشته باشند، نشانه آن است که نویسنده قصد دارد به‌صورت شفاف و مستقیم حقایق و اطلاعات را به خواننده منتقل کند و این نوع کنش گفتاری در متون تاریخی و خبری بسیار رایج است.
کلیدواژه‌ها
نظریه کنش گفتاری
جان سرل
استنادات قرآنی
آیات جنگ و جهاد
دوره صفویان
فتوحات شاهی

موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of Speech Acts in the Qurʾānic References of Futuhat-i-Firoz Shahi Focusing on Ayahs of War and Jihad

نویسندگان English

Abdollah Motevali 1
Reza Mohammadi 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Arak University, Arak, Iran
2 Postdoctoral Researcher, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

The written works of the Safavid period contain a large number of ayahs and narrations in the dimensions of faith and practicality. Based on the author's attitude and the discussed topics, ayahs and narrations convey certain concepts. The present descriptive-analytical research, using quantitative and qualitative data, aimed to analyze the speech acts of the Qurʾānic references in the book Futuhat-i-Firoz Shahi, which are mostly used around the axes of war and jihad, using Searle’s speech act theory and to answer the question of how and to what extent was the frequency of each speech act in the Qurʾānic references. The results of the research show that the most frequent speech acts of Qurʾānic references in the book Futuhat-i-Firoz Shahi are assertives, with 31 cases out of 59 cases (52.54%). Direcrives, with 14 items (23.72%), are in the second place of the most cited acts. 11 cases, i.e. 18.64% of the acts, were found to be commissives, and three cases (5.08%) of the acts were expressives. This finding that assertive acts have the highest frequency in the text indicates that the author has intended to convey facts and information to the reader in a clear and direct manner, and this type of speech act is very common in historical and news texts.

کلیدواژه‌ها English

speech act theory
John Searle
Qurʾānic references
ayahs of war and jihad
Safavid period
Futuhat-i-Firoz Shahi
- قرآن کریم.
- آرام، محمدباقر(1386). اندیشه تاریخ‌نگاری عصر صفوی، تهران، نشر امیرکبیر.
- حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین(1393). تفسیر اثنی عشری، ناشر: آذرنیا.
- دانشنامه جهان اسلام، ذیل واژه تاریخ / تاریخ نگاری   https://rch.ac.ir/article/Details?id=7190
- دایره المعارف ایرانیکا. ذیل واژه تاریخ نگاری   https://www.iranicaonline.org/articles/historiography-vi
- دست‌آموز، سعیده، محمدی، محمدرضا(1395). «بررسی تأثیر کنش‌های گفتاری غیرمستقیم با ساختار پرسشی بر روند گفت‌وگو - از منظر زبان روسی»، دو ماهنامه جستارهای زبانی، د 7 ش 1 (پیاپی 29) فروردین و اردیبهشت.
- دهقان نژاد، مرتضى (1384). «نقش راهبردى قندهار در روابط ایران و هند در دوران صفویه» نامه انجمن زمستان، شماره 20،  زمستان.
- ذکاوتى قراگزلو، علیرضا(1383). اسباب النزول، نشر نى ، تهران.
- سرل، جان آر(1387). افعال گفتاری، جستاری در فلسفه زبان، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- صفوی، کوروش(1387) درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران، سورۀ مهر.
- طبرسی، فضل ابن حسن(1360). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مترجمان، تهران، انتشارات فراهانی.
- عابدینی، جواد (1399) سرل و علوم انسانی، تحلیل فلسفی واقعیت اجتماعی از دیدگاه جان سرل و پیامدهای ان برای علوم انسانی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- غفرانی، علی و رضا محمدی و آسیه حسینی(1402). « تحلیل کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی منابع دوره صفویه (مطالعۀ موردی تاریخ ایلچی نظام شاه)»، پژوهش های نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه، بهار و تابستان ، سال دوم - شماره 2 (‎29 صفحه - از 109 تا 137 .
- طباطبائی، سیدمحمدحسین(1387). تفسیرالمیزان ، ترجمه ناصر مکارم شیرازی و دیگران ، قم: بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبایی؛تهران، رجاء.
- قاسمی، علی و محمد بنشاخته (1400). « تأثیر عناصرکلامی در بینش و روشِ تاریخ‌نویسیِ دورة صفویه»، فصلنامه شیعه شناسی، دوره و شماره: دوره 19، شماره 74، صفحه 105-150، تیر.
- قرشى، سید علی‌اکبر(1371). قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
- قرشی ، علی اکبر(1374) تفسیر احسن الحدیث، نشر : تهران: بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر.
- قزوینى، میرزا محمد طاهر وحید (1383).  تاریخ جهان‏آراى عباسى، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى - تهران.
- قمی، علی بن ابراهیم(1404ه.ق). تفسیر القمی، مصحح: طیب جزایری،  ناشر:دار الکتاب، قم ، ایران.
- لاهیجى، على بن شمس‌الدین بن حاجى حسین(1352). تاریخ خانى شامل حوادث چهل‌ساله گیلان، محقق / مصحح: منوچهر ستوده‏، تهران، نشر بنیاد فرهنگ ایران.
- متولی، عبدالله (1391). «بازتاب رویکردهای مذهبی در مراسلات عصر صفوی»، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، سال چهارم، شماره 12.
- متولی، عبدالله و رضا محمدی (1402). «تحلیل کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی منابع دوره صفویه (مطالعه موردی کتاب خلدبرین)» دوفصلنامه مطالعات اجتماعی قرآن، دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3، شهریور ، صفحه 96-115.
- محقق محمدباقر(1384). نمونه بینات در شأن نزول آیات از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین خاصه و عامه، ناشر: اندیشه اسلامی.
- مکارم شیرازى ناصر(1374).  تفسیر نمونه، تهران دار الکتب الإسلامیة.
- مکارم شیرازی، ناصر(1386).  برگزیده تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب اسلامیه.
- نورگوا، نینا(1394). فرهنگ سبک‌شناسی، برگردان: احمدرضایی جمکرانی، مسعود فرهمند فر، تهران: انتشارات مروارید.
- یار محمدی، لطف‌الله(1385). گفتمان‌شناسی رایج انتقادی، تهران: سمت.