مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

غازی‌گری نیروی دریایی در تمدن اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، ایران
2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
مفهوم غزا و جهاد از نظر مسلمانان جنگ در راه خدا در صحرا و بیابان بود. جهاد و غزا در دریا با گسترش فتوحات پیش آمد که سخت‏تر از خشکی بود. حکمرانان جهت ترغیب جهاد در دریا متوسل به احادیث و روایاتی شدند که می‌توانست آستانه تحمل و شجاعت مسلمانان را برای رویارویی با خطرات حوادث در دریا  بالا ببرد؛ در کنار این موضوع به منظور گسترش فتوحات دریایی ایجاد کارگاه­های دریانوردی یا راه­اندازی این کارگاه­ها بعد از فتح بنادر و نیز دیوان‌هایی برای اداره نبردهای دریایی و نظارت بر مجاهدان دریا در دولت­های اسلامی مورد توجه قرار گرفت. این پژوهش با بررسی امر غزا و جهاد در دریای مدیترانه تلاش کرده مسیر روشنی در درک اهمیت غازی‌گری و جهاد در دریا و تأثیر و نقش دولت‌های مسلمان در سواحل شرقی و جنوبی مدیترانه را بر این امر بررسی کند. دستاوردهای پژوهش حاکی از آن است که سختی نبرد در دریا،  نیاز به تسلیحات نظامی پیشرفته‌تر در دریا، تشویق شهادت در دریا و تأکید متون و روایات اسلامی در این زمینه محورهایی مورد تأکید از سوی دولت­های مسلمان همجوار با مدیترانه برای امر غازی‌گری دریایی بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Naval Ghaziness in Islamic Civilization

نویسندگان English

Mohammad Foaadii 1
Masoumeh Dehghan 2
Mohammad Ali Ranjbar 2
1 PhD student of Islamic history, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

The concepts of ghazâ and jihad, from the perspective of Muslims, originally referred to warfare in the desert and on land, in the path of God. However, as Islamic conquests expanded, naval jihad and ghazâ emerged, which were considered even more challenging than land-based warfare. In order to encourage naval jihad, rulers relied on hadiths and religious narratives that could raise the threshold of endurance and courage among Muslims, preparing them to confront the dangers and hardships of the sea. Alongside this, in order to expand naval conquests, shipbuilding workshops were established, either immediately after the conquest of ports or as part of the conquest process, and administrative offices (diwâns) were created to oversee naval battles and manage the activities of naval warriors in the Islamic states. This research examined the concept of ghazâ and jihad in the Mediterranean Sea, attempting to clarify the significance of ghaziness and naval warfare, and the role of Muslim states along the eastern and southern coasts of the Mediterranean in promoting and organizing naval ghazâ. The findings of this research suggest that the harshness of naval combat, the need for more advanced naval weaponry, the encouragement of martyrdom at sea, and the emphasis of Islamic texts and narrations on this matter were key factors highlighted by Muslim states neighboring the Mediterranean in their efforts to encourage naval ghazâ.

کلیدواژه‌ها English

ghazâ
ghaziness
Shahid al-Bahr
seamanship
Dar al-Sina'a (dockyard)
  • قرآن کریم.
  • ابن اثیر، علی‏بن محمد( 1385ق). الکامل فی التاریخ، جلد هفتم، بیروت : دارالصادر.
  • ابن تغری بردی، جمال الدین ابو المحاسن یوسف، (1392ق /1972م) النجوم الزاهره فی ملوک مصر و القاهره، قاهره، وزارة الثقافة و الارشاد القومی، الموسسة المصریة العامة.
  • ابن­حنبل، احمد (1416ق/1996م). مسند الامام احمد بن حنبل، بیروت: مؤسسه الرساله.
  • ابن‎خلدون، عبدالرحمن بن محمد ( 1369). مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمدپروین گُنابادی، چاپ پنجم، تهران: علمی فرهنگی.
  • ابن‏خلدون، عبدالرحمن(1363). العِبَر و دیوان مبتداء و الخبر، ترجمه عبدالمحمدآیتی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  • ابن­طویر، ابومحمد مرتضی عبدالسلام بن حسن قیسرانی (1412ق/ 1992م). نزهه المقلتین فی اخبار الدولتین، تحقیق ایمن فواد سید، بیروت: دارالصادر.
  • ابن­ماجه ، محمد بن یزید ( 1418ق). سنن ابن ماجه، به تصحیح معروف بشار عواد، بیروت: دارالجیل.
  • احمدوند، عباس(1398). «بزرگ‎بن شهریار رامهرمزی، عجایب الهند»، مطالعات خلیج فارس، سال چهارم، شماره چهارم (پیاپی شانزدهم)، صص 27-31.
  • بلاذری، احمدبن یحیی (1367). فتوح البُلدان، مترجم محمد توکل، تهران، نقره.
  • حورانی، جرج فضلو (1338). دریانوردی عرب در اقیانوس هند و خلیج فارس، ترجمه محمد مقدم، تهران: سینا.
  • خلیلی، مهدی و زینب علیزاده (1386). «سازمان نیروی دریایی مسلمانان در مدیترانه تا پایان سده ششم هجری»، تاریخ تمدن اسلامی، سال سوم، شماره ششم، صص35-62.
  • دادفر، سجاد و مجید حاجی‎بابایی (1401). «راهبرد نظامی فاتحان مسلمان در فتوحات بحری حوزه مدیترانه در قرن اول هجری»، مطالعات تاریخی جنگ، دوره ششم، شماره دوم، صص18-34.
  • دِشراوی، فرحات (1994م). الخلافـه الفاطمیه بالمغرب، لبنان: بی نا.
  • دهقان، معصومه (1397). «بررسی تشکیلات نظامی و جایگاه ارتش در خلافت فاطمی مصر»، مطالعات تاریخی جنگ ، دوره دوم، شماره چهارم، صص 77-94.
  • زیدان، جرجی(1336). تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهرکلام، تهران: امیرکبیر.
  • شکیب ارسلان (1376). تاریخ فتوحات مسلمانان در اروپا، ترجمه علی دوانی، چاپ ششم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  • طاهری، محمود (1388). سفرهای دریایی مسلمین در اقیانوس هند، مشهد: آستان قدس.
  • طبری، ابو جعفر محمد بن جریر (1357). تاریخ الرُسُل والملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر .
  • علیزاده جورکویه، زینب (1384). «عملیات نظامی دریایی مسلمانان در نیمه نخست سده اول هجری»، نامه تاریخ پژوهان، سال اول، شماره چهارم، صص81-99.
  • عزیز احمد( 1362). تاریخ سیسیل در دوره‎ی اسلامی، ترجمه تقی لطفی، محمدجعفر یاحقی، تهران: علمی فرهنگی.
  • قائدان، اصغر(1380). «تحول و تطور در نیروی دریایی مسلمانان تا پایان خلافت عباسی»، مجله تاریخ اسلام دوره دوم ، شماره دوم ، مسلسل ششم، صص119-142.
  • قره چانلو، حسین (1385). «دریانوردی مسلمانان در سده نخستین»، تاریخ و تمدن اسلامی، سال دوم، شماره سوم، صص 3-16.
  • کراچکوفسکی (1379). تاریخ نوشته‎های جغرافیایی در جهان اسلام، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی فرهنگی.
  • مقریزی، تقی‎الدین احمدبن علی(1418ق). المواعظ والاعتبار بذکر خطط والآثار، جلد دوم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  • مختاری و سیدعبدالعزیز (1399). تاریخ دریانوردی اسلامی در مصر و شام، تهران: زمزم هدایت.
  • ناصرخسرو قبادیانی، ابومعین (1363). سفرنامه، تهران: زوّار.
  • ناصری طاهری، عبدالله و فتحی، جواد (1387). «نیروی دریایی فاطمیان»، تاریخ و تمدن اسلامی، سال چهارم، شماره هشتم، صص45-64.
  • نعنعی، عبدالمجید (1380). تاریخ دولت اسلامی در اندلس، ترجمه محمد سپهری، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
  • وردی، حمیدرضا (1397). «ناوگان دریایی فاطمیان در مدیترانه»، پژوهشنامه تاریخ، سال سیزدهم، شماره پنجاه و یکم، صص149-160.
  • هادی، حسن (1371). سرگذشت کشتی­رانی ایرانیان از دیرباز تا قرن شانزدهم میلادی، ترجمه امید اقتداری، مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی.