مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

رویارویی نظامی مشعشعیان و شاه اسماعیل صفوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران
چکیده
مشعشعیان  شیعی مذهب، با تلاش برای دستیابی به قدرت سیاسی در نیمه قرن نهم توانستند یک حکومت محلی در هورهای جنوب غربی ایران تشکیل دهند. اما شاه اسمعیل که دولت صفوی را در ابتدای قرن دهم پایه گذاشت، داعیه‌دار حکومتی در سطح ملی بود. بدیهی است که این امر، جدال آنها را در پی داشت. این مقاله با رویکرد توصیفی – تحلیلی در صدد پاسخ به این پرسش است که شاه اسماعیل صفوی چرا و چگونه بر مشعشعیان تاخت و قلمروی آنها را زیر فرمان گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شاه اسماعیل در اواخر رجب 914ق، از بغداد به هویزه تاخت. او با استفاده از اختلافات داخلی مشعشعیان، آنها را در یک نبرد یک روزه درهم شکست. او با قتل سران حکومت مشعشعی، انتصاب یکی از امرای قزلباش در هویزه و برکشیدن خاندان رعناشی در شمال خوزستان، به سلطه مشعشعیان پایان داد؛ اما به واسطه شورش اعراب منطقه و اخراج شحنه­ی قزلباش از هویزه، شاه اسماعیل ناچار شد با در نظر گرفتن شرایطی چون آب و هوای منطقه، موقعیت جغرافیایی و پیوند عمیق میان مشعشعیان و اعراب منطقه، با انتصاب فلاح بن محسن به عنوان نخستین والیِ صفوی در غرب خوزستان، خاندان مشعشعی را ابقاء کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Confrontation of the Mushasha'ids and Shah Ismail Safavi

نویسندگان English

Mohsen Rahmati 1
Davood Ali Javadi 2
1 Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khoramabad, Iran
2 M.A Student of History of Islamic Iran, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khoramabad, Iran
چکیده English

By trying to achieve political power, the Shiite Mushasha'ids were able to form a local government in the marshes of southwestern Iran in the middle of the 9th century. However, Shah Ismail, who founded the Safavid state at the beginning of the 10th century, had claimed a national government. Obviously, this led to conflict between them. This study, using a descriptive-analytical approach, seeks to answer the question of why and how the Safavid Shah Ismail invaded the Mushasha'ids and took control of their territory. The findings show that Shah Ismail invaded Hoveyzeh from Baghdad at the end of Rajab 914 AH. Taking advantage of their internal disputes of the Mushasha'ids he crushed them in a one-day battle. He ended the Mushasha'id rule through killing the leaders of the Mushasha'ids, appointing one of the Qizilbash emirs in Hoveyzeh, and overthrowing the Ra'anashi Family in northern Khuzestan. Yet, due to the rebellion of the Arabs in the region, and expelling of the Qizilbash garrison from Hoveyzeh, Shah Ismail was forced to maintain the Mushasha'i dynasty by appointing Fallah ibn Mohsen as the first Safavid governor in western Khuzestan, after considering conditions such as the climate of the region, its geographical position, and the deep conjunction between the Mushasha'ids and the tribes in the region.

کلیدواژه‌ها English

Khuzestan
Safavids
Mushasha'ids
Shah Ismail
Fallah ibn Mohsen
-             امورتی، ب. اس (1380). « مذهب در دوره صفوی»؛ در تاریخ ایران کمبریج ج6؛ دوره صفویان، ترجمه یعقوب آژند، تهران: جامی.
-             ابن‌شدقم، ضمان (1388). تحفه الأزهار و زلال الأنهار فی نسب أبناء الأئمه الأطهار، تحقیق کامل سلمان الجبوری، جلد2، قسم2، تهران: میراث مکتوب.
-             اسکندر منشی (1382). تاریخ عالم آرای عباسی، تصحیح ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
-             افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت الله (1373). نقاوه الاثار فی ذکر الاخیار، تصحیح احسان اشراقی، تهران: علمی فرهنگی.
-             امین‌عاملی، سید محسن (1353-1377ق). اعیان الشیعه،حققه حسن امین، 56 مجلدات، دمشق: مطبعه ابن زیدون و  بیروت: مطبعه الانصاف.
-             امینی نجفی، عبدالحسین (1403ق). شهداء الفضیله، بیروت: مؤسسه الوفاء.
-             امینی هروی، ابراهیم (1383). فتوحات شاهی، تصحیح محمد رضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
-             بدلیسی، شرف الدین (1377).  شرفنامه، به اهتمام ولادیمیر زرنوف، تهران: اساطیر.
-             برن، رهر (1349). نظام ایالات در دوره صفویه، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-             بغدادی، عبدالله بن فتح الله (1975). تاریخ الغیاثی، تحقیق و دراسة طارق نافع الحمدانی، بغداد: جامعه بغداد و مطبعه اسعد.
-             توقیعی، فریدون بیگ (1275ق). منشآت السلاطین، استانبول: بی‌نا.
-             جنابدی،میرزا بیگ (1378). روضه الصفویه، تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: بنیاد موقوفات دکتر افشار.
-             حسینی‌استرآبادی، حسن بن مرتضی (1366). تاریخ سلطانی (از شیخ صفی تا شاه صفی)، تصحیح احسان اشراقی، تهران:  علمی.
-             حسینی‌شوشتری مرعشی، علاءالملک (1352). فردوس در تاریخ شوشتر و بعضی مشاهیر آن، تصحیح میر جلال الدین حسینی ارموی، تهران: انجمن آثار ملی.
-             حسینی‌شوشتری، عبدالله بن نورالدین (1343ق). تذکره شوشتر، تصحیح خان بهادر مولی بخش و محمد هدایت حسین، کلکته: اشیاتک سوسایتی بنگاله.
-             حسینی‌منشی، محمد‌میرک بن مسعود (1385). ریاض‌الفردوس‌خانی، تصحیح ایرج افشار و فرشته صرافان، تهران: بنیاد موقوفات افشار
-             خنجی، فضل الله (1382). تاریخ عالم آرای امینی، تصحیح محمداکبر عشیق، تهران: میراث مکتوب. 
-             خواندمیر، غیاث الدین (1380).  حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، تهران: خیام.
-             خورشاه بن قباد الحسینی (1379). تاریخ ایلچی نظام شاه، تصحیح محمد رضا نصیری و کوئیجی هانه دا، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
-             رنجبر، محمد علی (1382). مشعشعیان؛ ماهیت فکری – اجتماعی و فرایند تحولات تاریخی، تهران: آگه.
-             روملو، حسن بیک (1357)، احسن‌التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: بابک.
-             زبیدی، محمد حسین (1982). إماره المشعشعیین اقدم اماره عربیه فی عربستان، بغداد: دار الحریه للطباعه.
-             سیوری، راجر (1372). ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: مرکز.
-             شوشتری نورالله (1375ق). مجالس المؤمنین، تهران: اسلامیه.
-             شیرازی، عبدی بیگ (1369). تکمله الاخبار، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: نشر نی.
-             عالم آرای شاه اسماعیل (1349). تصحیح اصغر منتظر صاحب،تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-             عالم آرای صفوی (1350). به کوشش یدالله شکری، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-             عزاوی ، عباس (1357ق)، تاریخ العراق بین إحتلالین، ج3، بغداد: مطبعه النقیصه الاهلیه.
-             علاء الدینی، بهرام (۱۳۹۸). سکه‌های ایران، قره قویونلو، آق قویونلو و مشعشعیان خوزستان، تهران: برگ نگار.
-             غفاری، قاضی احمد (1343).  تاریخ جهان آرا، تهران: کتابفروشی حافظ. 
-             قرمانی، احمد بن یوسف (1412ق). أخبار الدول و آثار الاول فی التاریخ، تحقیق احمد حطیط و فهمی سعد، بیروت: عالم الکتب.
-             قزوینی، یحیی بن عبداللطیف (1386). لب التواریخ، تصحیح هاشم محدث، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
-             قیم، عبدالنبی (1388). پانصد سال تاریخ خوزستان و نقد کتاب« تاریخ پانصد ساله خوزستان» احمد کسروی، تهران: اختران.
-             کسروی، احمد (1362). تاریخ پانصد ساله خوزستان، تهران: خواجو.
-             مدرسی چهاردهی، مرتضی (1356). «مشعشعیان»، بررسی‌های تاریخی، س12، ش6، صص 149-188.
-             مشعشعی، سید علی بن عبدالله (1396). الرحله المکیه، ترجمه نورالدین محمد بن نعمت الله جزایری، تصحیح عارف نصر، تهران: میراث مکتوب.
-             مطهری، حمید رضا و سعید نجفی نژاد (1397). «علل تقابل شاه اسماعیل با مشعشعیان»، مجله تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات، س13، ش50، صص 70-91.
-             منشی‌قمی، احمدبن حسین (1383). خلاصه‌التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران: دانشگاه تهران.
-             میرزا سمیعا (1368). تذکره‌الملوک، به کوشش محمد دبیر سیاقی، و سازمان اداری حکومت صفوی یا تعلیقات مینورسکی بر تذکره‌الملوک، ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران: امیرکبیر.
-             واله اصفهانی، محمد یوسف (1372). خلد برین؛ ایران در روزگار صفویان، به  کوشش میر هاشم محدث، تهران: بنیاد موقوفات افشار.
-             وحید قزوینی، محمد طاهر (1383). تاریخ جهان آرای عباسی، تصحیح سعید میر محمد صادق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
-              Akopyan,Alexander & Farbod Mosanef (2015). "the Coinage of the Musha'sha',"Journal of the Oriental Numismatic Society Offprint223, pp.13-20.