مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

تجلی کمان مرکب در فرهنگ ایران باستان با تاکید بر شاهنامه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مهدی محمدی
استادیار، گروه تاریخ اسلام، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بین المللی اهل بیت، تهران، ایران
10.22034/hsow.2025.2042931.1573
چکیده
کمان مرکب یکی از مهم‌ترین جنگ‌افزارهای تمدن ایرانی بود که با استفاده از آن توانستند در ادوار مختلف در برابر دشمنان مقاومت نمایند . ساخت خاص این کمان‌ که بر اساس کشفیات باستان‌شناسی متعلق به اقوام ایرانی سکا است، این امکان را برای تیرانداز فراهم می‌کرد که به‌صورت سواره و پیاده از آن در جنگ استفاده نماید . استفاده از این کمان به اشکال مختلف اعم از مواد سازنده، چگونگی و زمان استفاده و کارآمدی آن در شاهنامه به تصویر کشیده شده است . این پژوهش به دنبال پاسخ گویی به این سوال است که کمان مرکب در فرهنگ ایران باستان با تاکید بر شاهنامه چه تجلی دارد؟ از این‌رو این پژوهش مدنظر دارد با استفاده از داده‌های باستان‌شناسی، تاریخی و توصیفاتی که از کمان مرکب در شاهنامه آمده است، به توصیفی از این جنگ‌افزار دست‌یافته و میزان مطابقت آن را با واقعیت تاریخی بررسی نماید . از این رو روش این مقاله تطبیقی بوده و در آن مصادیق کمان مرکب با شواهد موجود در شاهنامه تطبیق داده شده اند . بر اساس یافته‌های این پژوهش، جزئیاتی که از کمان در شاهنامه آمده است به‌خوبی با واقعیت تاریخی کمان مرکب تطابق دارد و کمان ارزشمند گاه اغراق آمیز شاهنامه همان کمان مرکب است.
کلیدواژه‌ها
شاهنامه
جنگ‌افزار
کمان مرکب
سواره‌نظام کماندار

موضوعات

عنوان مقاله English

Manifestation of the Composite Bow in Ancient Iranian Culture Focusing on the Shahnameh

نویسنده English

Mahdi Mohamadi
Assistant Professor, Department of Islamic History, Faculty of Islamic Studies, Ahl al-Bayt International University, Tehran, Iran
چکیده English

The compound bow was one of the most important weapons of Iranian civilization, which allowed Iranians to resist against their enemies in different periods. The special construction of this bow, which, according to archaeological discoveries, belongs to the Iranian Scythian tribes, enabled the archer to use it mounted or on foot. The use of this bow in various forms, including its materials, the way it was armed, its contexts of use and efficiency, is depicted in the Shahnameh. This comparative research thus tried to provide details of this weapon and examine its degree of correspondence with historical reality using archaeological and historical data and descriptions of the compound bow in the Shahnameh. The research was implemented by looking at examples of the compound bow compared with the evidence available in the Shahnameh. Based on the findings of this research, the details of the bow in the Shahnameh are well consistent with the historical reality of the compound bow, and the valuable, sometimes exaggerated, bow in the Shahnameh, is the same compound bow.

کلیدواژه‌ها English

Shahnameh
weaponry
compound bow
mounted archer
  • ابن حوقل، محمد بن حوقل (1938). ‏صورة الأرض، بیروت: دار صادر.
  • ابن منقذ، أسامة بن مرشد بن علی (بی‌تا). الاعتبار، تصحیح فیلیب حتی، مصر: مکتبة الثقافة الدینیة .
  • افشاری، مهران (1396). رساله های تیراندازی، تهران: چشمه.
  • اکبری، امیر (1388). مقایسه حدود قلمرو سلجوقیان با ساسانیان و تشابه ساختار نظامی آنها . تاریخ، 4 (12) ، 7-23 .
  • برهان‌ تبریزی، محمدحسین‌ بن‌ خلف (1380). فرهنگ فارسی برهان قاطع، تهران: نیما .
  • بهار، مهرداد، (1391). پژوهشی در اساطیر ایران، به کوشش کتایون مزداپور، تهران: آگاه .
  • پلوتارک (1346). حیات مردان نامی، ترجمه رضا مشایخی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب .
  • پورشریعتی، پروانه (1397). زوال و فروپاشی ساسانیان، ترجمه خشایار بهاری، تهران: فرزان روز .
  • حسین‌زاده بندقیری، (1389). آیین‌ها و ابزارهای جنگ در شاهنامه فردوسی، استاد راهنما: نصرالله امامی و منوچهر جوکار استاد مشاور: محمود رضایی دشت‌ارژنه، دانشگاه شهید چمران اهواز: دانشکده ادبیات و علوم انسانی، رشته: زبان و ادبیات فارسی.
  • دقیقی طوسی،احمد (1373). دیوان احمد دقیقی طوسی، با اهتمام محمد جواد شریعت، تهران: اساطیر .
  • دهخدا، علی اکبر (۱۳۹۰). لغت نامه: فرهنگ متوسط دهخدا، زیر نظر: سید جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران.
  • دینوری، احمد بن داوود (1373). الاخبار الطوال، تصحیح جمال الدین شیال، قم: الشریف الرضی .
  • سروری، محمد قاسم بن حاجی محمد (1338). فرهنگ مجمع الفرس؛ از روی قدیمترین نسخ تحریر کامل و مقابله چندین تحریر متوسط قدیم، تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: علمی .
  • عنصری (1363). دیوان استاد عنصری بلخی، تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: کتابخانه سنانی .
  • فرخی سیستانی (1335). دیوان حکیم فرخی سیستانی، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران: اقبال .
  • فردوسی، ابوالقاسم (1387). شاهنامه بر اساس نسخه ژول مول و نسخه مسکو، تهران: اقبال .
  • کزازی، میرجلال الدین (1390). نامه باستان، تهران: سمت.
  • مبارکشاه، محمد بن منصور (1346). آداب الحرب و الشجاعه، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: اقبال .
  • محرابی، فایزه و مکی زاده، فاطمه،(1398). بررسی ومعرفی ابزارهای رزم در حماسه های ملی منظوم بعد از شاهنامه (بانو گشسپ نامه، برزونامه، بهمن نامه، جهانگیر نامه، شهریارنامه، فرامرزنامه، کک کوهزاد و کوش نامه)،کنفرانس ملی پژوهش های حرفه ای در روانشناسی و مشاوره با رویکرد دستاورهای نوین در علوم تربیتی و رفتاری «از نگاه معلم»،میناب،https://civilica . com/doc/
  • محمدی ملایری، محمد (1379). تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، تهران: توس .
  • محمودپور، محمد (1397) . توان نظامی اعراب مسلمان در فتوحات اولیه . مطالعات تاریخی جنگ، 2 (1 ) ، 167-184 .
  • هدایت، رضا قلی بن محمد هادی (بی‌تا). فرهنگ انجمن آرای ناصری، تهران: کتابفروشی اسلامیه .
  • Alofs, E. (2015a). Studies on Mounted Warfare in Asia III: The Iranian Tradition — Cavalry Equipment, Infantry, and Servants, c. CE 550–1350. War in History, 22 (2), 132–154.
  • Alofs, (2015b). Studies on Mounted Warfare in Asia IV: The Turanian Tradition — The Horse Archers of Inner Asia, c. CE 550–1350. War in History, 22 (3), 274–297.
  • Balfour, (1890). On the Structure and Affinities of the Composite Bow. The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, 19, 220–250.
  • Barnes, L. (2015). Eastern Zhou and Its Frontiers: (1st millennium BC). In Archaeology of East Asia: The Rise of Civilization in China, Korea and Japan (pp. 231–254). Oxbow Books.
  • Belis, A. M., & Colburn, H. P. (2020). an Urartian Belt in the J. Paul Getty Museum and the Origins of the Parthian Shot. Getty Research Journal, 12, 195–204.
  • Brewster, G. (1972). Some Parallels between the “Fêng-Shên-Yên-I” and the “Shahnameh” and the Possible Influence of the Former upon the Persian Epic. Asian Folklore Studies, 31 (1), 115–122. https://doi. org/10. 2307/1177540.
  • Bronze Age Warfare. Richard Osgood and Sarah Monks with Judith Toms. The History Press 2000. pp. 139-142.
  • Chardin, John (1927) Sir John Chardin's Travels in Persia, The Argonaut Press, London.

Emeneau, M. B. (1953). The Composite Bow in India. Proceedings of the American Philosophical Society, 97 (1), 77–87.

  • HERZFELD, ERNST (1968) THE PERSIAN EMPIRE STUDIES IN GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY OF THE ANCIENT NEAR EAST EDITED FROM THE POSTHUMOUS PAPERS BY GEROLD WALSER, FRANZ STEINER VERLAG GMBH. WIESBADEN.
  • Karpowicz, Adam; Selby, Stephen (2010). "Scythian Bow From Xinjang" Journal of the Soc. of Archer-Antiquaries, vol 53.
  • LOADES, MIKE (2016) THE COMPOSITE BOW, Osprey,
  • Marcellinus, Ammianus (1935) AMMIANUS MARCELLINUS, ENGLISH TRANSLATION BY JOHN C. ROLFE, HARVARD UNIVERSITY PRESS, London.
  • Miller, R., McEwen, E., & Bergman, (1986). Experimental Approaches to Ancient near Eastern Archery. World Archaeology, 18 (2), 178–195. http://www. jstor. org/stable/124614.

Nicolle, D. C. (2016). Cresting on Arrows from the Citadel of Damascus. Bulletin d’études Orientales, 65, 247–286.

Pancoast, H. S. (1929). The Origin of the Long-Bow. PMLA, 44 (1), 217–228.

  • Paul E. Klopsteg - Turkish Archery and the Composite Bow (1987, Simon Archery Foundation)
  • (1959). Plutarch’s Lives, with an English translation by Bernadotte Perrin (B. Perrin, Trans). W. Heinemann; Harvard University Press.
  • POTTS, D. T. (2007). Cataphractus and kamāndār: Some Thoughts on the Dynamic Evolution of Heavy Cavalry and Mounted Archers in Iran and Central Asia. Bulletin of the Asia Institute, 21, 149–158.

Rees, O. (2016). Draw of the bow: Comparing archers of Japan and Britain. Medieval Warfare, 6 (3), 37–41.

  • Rees, (2016). Draw of the bow: Comparing archers of Japan and Britain. Medieval Warfare, 6 (3), 37–41.

- Reid, R. W. (1992). Mongolian Weaponry in “The Secret History of the Mongols.” Mongolian Studies, 15, 85–95.

Rostovtzeff, M. (1943). The Parthian Shot. American Journal of Archaeology, 47 (2), 174–187.

  • Sarkhosh Curtis,Vesta & Stewart , Sarah . (2007) The Age of the Parthians. London, I. B. Tauris.

SKUPNIEWICZ, Patryk. (2021). The bow as an insignia of power in the art of ancient Iran. Historia i Świat. 10. 34739/his. 2021. 10.06.

  • Trimm, C. (2017). Weapons and Armor. In Fighting for the King and the Gods: A Survey of Warfare in the Ancient Near East (pp. 513–552). Society of Biblical Literature.

YADIN, Y. (1972). The Earliest Representation of a Siege Scene and a “Scythian Bow” from Mari. Israel Exploration Journal, 22 (2/3), 89–94.