مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

جنگ اول افغان و انگلیس (1839-1842)؛ علل و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی آقا شریفی 1
محسن رحمتی 2
داریوش نظری 3
مجتبی گراوند 3
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران
2 استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
3 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22034/hsow.2026.2074605.1644
چکیده
نخستین تلاش استعمار انگلستان برای تسلط بر مناطق افغان‌نشین شرق خراسان از طریق حمایت و انتصاب شاه شجاع سدوزایی به امارت کابل، با واکنش ساکنان افغانی منطقه  مواجه و به جنگ اول افغان و انگلیس در ۱۸۳۹–۱۸۴۲م  منجر شد که با مقاومت مجدّانه افغان‌ها به شکست و عقب‌نشینی انگلیسی‌ها انجامید. این نبرد  تأثیرات عمیقی بر نواحی افغان‌نشین شرق خراسان بر جای گذاشت. این پژوهش تاریخی با رویکرد کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و تاریخی، در پی ارائه پاسخ بدین پرسش است که زمینه‌ها، علل و پیامدهای جنگ اول افغان و انگلیس کدامند؟ نتایج پژوهش حاکی از آن است که رقابت راهبردی میان روس و انگلیس موسوم به «بازی بزرگ»، تغییرات مکرر درحکومت‌های محلی افغان‌ها، بافت قبیله‌ای و مرکز گریز جامعه افغان، سیاست‌های مداخله‌جویانه انگلیس، سوءتفاهم‌ها و بی‌اعتمادی متقابل میان قبایل افغان و نیروهای انگلیسی به عنوان عوامل کلیدی در وقوع جنگ عمل کردند. تشکیل شورای مقاومت و ایجاد حس خودآگاهی میان افغان‌ها مهمترین پیامد این نبرد بود. علاوه بر این، کاهش نفوذ نظامی و سیاسی انگلیس در میان افغان‌ها، تشدید رقابت‌های منطقه‌ای، بازنگری اساسی در سیاست‌های انگلیس در منطقه و بی‌ثباتی سیاسی در جامعه افغان، از دیگر پیامدهای این نبرد بودند.
کلیدواژه‌ها
انگلستان
افغان‌ها
خراسان بزرگ
جنگ اول افغان و انگلیس
بازی ­بزرگ

موضوعات

عنوان مقاله English

The First Anglo-Afghan War (1839-1842): Causes and Consequences

نویسندگان English

Ali aqa Sharifi 1
Mohsen Rahmati 2
Dariush Nazari 3
Mojtaba Garavand 3
1 PhD student, Department of History, Faculty of literature, university of Lorestan, Khorramabad, Iran
2 professor Department of History, Faculty of literature, university of Lorestan, Khorramabad, Iran
3 Associate Professor Department of History, Faculty of literature, university of Lorestan, Khorramabad, Iran
چکیده English

Britain's first colonial attempt to dominate the Afghan-populated areas of eastern Khorasan through the support and appointment of Shah Shuja’ Saduzayi to the Emirate of Kabul met with a reaction from the Afghan residents of the region, leading to the First Anglo-Afghan War in 1839–1842, which, due to the determined resistance of the Afghans, ended in British defeat and withdrawal. This war left a profound impact on the Afghan-populated areas of eastern Khorasan. By a qualitative approach and based on documentary and historical analysis, this historical study, seeks to answer this question: What were the contexts, causes, and consequences of the First Anglo-Afghan War? The results of the study indicate that the strategic competition between Russia and England, known as the "Great Game", frequent changes in the local governments of the Afghans, the tribal and centrifugal structure of Afghan society, the interventionist policies of England, misunderstandings, and mutual distrust between the Afghan tribes and the British forces acted as key factors in the outbreak of the war. The formation of the Council of Resistance and the creation of a sense of self-awareness among the Afghans were the most important consequences of this war. In addition, the decline in British military and political influence among Afghans, intensification of regional rivalries, a fundamental revision of British policies in the region, and political instability in Afghan society were other consequences of this war.

کلیدواژه‌ها English

England
Afghans
Greater Khorasan
First Anglo-Afghan War
The Great Game
-                    آدمک، لودویک (1371). تاریخ روابط سیاسی افغانستان، ترجمه محمدعلی رهنما، کابل: نشراتی افغان کتاب.
-                    آدمیت، فریدون (1394). امیرکبیر و ایران، تهران: خوارزمی.
-                    آرونوویج خالفین، نفتولا (1959). شکست تجاوز بریتانیا بر افغانستان، ترجمه عزیز آریانافر، مسکو.
-                    ادوارد، الایس پیوس (1333). عروج بارک زائی، ترجمه عبدالرحمن پژواک، کابل: مطبعه دولتی.
-                    افشار یزدی، محمود (1360). افغان نامه،ج2، تهران: سهامی عام.
-                    الفنستون، مونت استوارت (1376). افغانان، ترجمه محمدآصف فکرت، مشهد: آستان قدس رضوی.
-                    برایان، بلوئت (1388). ژئواستراتژی جهان، ترجمه محبوبه­بیات، تهران: مرکز آموزشی و پژوهشی شهید صیاد شیرازی.
-                    بری، میکاییل (1394). قمار بزرگ، ترجمه ذوالمجد هاشمی، تهران: سراج.
-                    بلگرامی، اصغر (1361). افغانستان و هند برتانوی، ترجمه عبدالوهاب فنائی، کابل: اکادمی علوم.
-                    بهمنی، محمدعلی (1385). «واپسین تلاش­ها برای جلوگیری از جدائی سیاسی ایران و افغانستان»، مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره233-234.
-                    پرتو، افشین (1388). «پیمان پاریس»، مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره265-266.
-                    ترنزیو پیوکارلو (1363). رقابت روس و انگلیس درایران و افغانستان، ترجمه عباس­آذرین، تهران: علمی و فرهنگی.
-                    توماس، بارفیلد (1403). تاریخ افغانستان، ترجمه زهرا سلیمیان، تهران: جمهوری.
-                    حبیبی، عبدالحی (1380). تاریخ تجزیه شاهنشاهی افغان، کابل: مرکز تحقیقات علامه حبیبی.
-                    حبیبی، عبدالحی (1346). تاریخ مختصر افغانستان،دج2، کابل: مطبعه دولتی.
-                    حنیف ناصری، محمد (1400). «جنگ اول افغان و انگلیس»، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ، با راهنمایی حسین محمدی، دانشگاه خوارزمی.
-                    خواجه یف، مراد (1960). مبارزات مردم افغانستان در راه استقلال، ترجمه عزیرآریانافر، بی­جا.
-                    رحیمی، محب­الله (1364). جغرافیای بشری افغانستان، کابل: دانشگاه کابل.
-                    رشتیا، سیدقاسم (1392). افغانستان درقرن نوزده، کابل: مطبعه دولتی.
-                    رهمند، عزیز احمد (1392). تاریخ روابط بین المللی افغانستان، کابل: خراسان.
-                    ریاضی هروی، محمد یوسف (1369). عین­الوقایع تاریخ افغانستان، تهران: موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
-                    زمانی، خیرمحمد (1394). تاریخ روابط خارجی افغانستان، کابل: عازم.
-                    عارفی، رضا  و همکاران (1402). «پیامدهای نخستین حضور انگلیس در  افغانستان»، مطالعات تاریخی جهان اسلام، ش 27، ص 51-73.
-                    علی­آبادی، علی­رضا (1395). جامعه و فرهنگ افغانستان، تهران: انتشارات بین المللی الهدی.
-                    غبار، میرغلام محمد (1354). افغانستان در مسیرتاریخ، ج2، کابل: مطبعه دولتی.
-                    فرهنگ، محمدصدیق (1385). افغانستان در پنج قرن اخیر، ج1،تهران: عرفان.
-                    کاتب، ملافیض­محمد (1372). سراج التواریخ، ج 1و2، کابل: مطبعه دولتی.
-                    کاتب، ملافیض­محمد (1393). تحفه­الحبیب، ج1و2، تهران: امیری.
-                    کاظم‌زاده، فیروز (1354)، روس و انگلیس در ایران 1864-1914، ترجمه منوچهر امیری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-                    کالینز، جان.ام (1379). جغرافیای سیاسی و نظامی، ترجمه احمدرضا تقاء، تهران: پیام سپاس.
-                    کالینز، جان.ام (1383). جغرافیای نظامی، ترجمه عبدالحمید­حیدری و دیگران، تهران: سپاه­پاسداران انقلاب اسلامی.
-                    کلیفورد، مری­لوئیس (1368). سرزمین ومردم افغانستان، ترجمه مرتضی­اسدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-                    کولایی، الهه (1384). بازی­بزرگ جدید درآسیایی مرکزی، تهران: وزارت امور خارجه.
-                    لیدی، سیل (1370). شبیخون افغان، ترجمه عبدالرشید بیغم، کابل: آریانا.
-                    مجتهدزاده، پیروز (1386). بازیگران کوچک دربازی­بزرگ، ترجمه عباس­احمدی، تهران: معین.
-                    مجددی، عبدالحق (1394). حقیقت التواریخ، کابل: میوند.
-                    محمود، شاه­محمود (1387). روابط نظامی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی افغانستان و هند، کابل: خاور.
-                    محمود، محمود (1363). تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس، تهران: اقبال.
-                    مختاری، محمد­تقی (1383). پنجده (دایره المعارف بزرگ اسلامی)،ج13، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
-                    مرادی، صاحبنظر (1290). افغانستان جغرافیای بحران، کابل: سعید.
-                    مظفر، چاندرا (1384). برخورد تمدن­ها یا استتار سلطه، ترجمه سیدمحمدصادق خرازی، تهران: خورشید آفرین.
-                    میرزا عطامحمد ( 1331). نوای معارک، کابل: مطبعه دولتی.
-                    نصر، سیدحسین (1352). زمینه برخورد فرهنگ، تمدن ایران و غرب، تهران، یغما.
-                    هاشمی،سیدسعید­الدین (1360). نقش افغانستان در آزادی هند، کابل: دانشگاه کابل.
-                    هروی، مایل (1362). تاریخ و زبان در افغانستان، تهران: سهامی عام.
-                    یعقوبی، حامد (1376). سیاست نظام آینده افغانستان، کابل: مؤلف.
-                    یوانتز، مارتین (1396).  افغانستان مردم و سیاست، ترجمه سیما مولایی، تهران: ققنوس.
-                     Amanat, A. (2013). “Herat: VI. The Herat Question”, Encyclopaedia Iranica,
-                     Atkinson, J. (1842). The expedition into Afghanistan, London: W.H. Allen.
-                     Hambly,G. (1964). “An Introduction to the Economic Organization of Early Qājār Iran” Iran, 2(1), pp. 69-81.
-                     Hough,W.(1841). A narrative of the march and operation of the army of the Indus, in the expedition to Afghanistan in the years 1838-1839, Calcutta: Andrew's library. 
-                     Kaye, J.W. (1852). History of the war in Afghanistan, vol.1, London: W.H. Allen.
-                     Low, Ch. (1879). the Afghan war 1838-1842, from the journal and correspondence of the late Maior-General Augustus Abbott. London: Richard Bentley and son.