مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

ویرانی روستاها از دوره فترت افغان تا پایان حکومت زندیهتأثیر جنگ بر

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عبدالغفار صابری
دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، تهران، ایران
10.22034/hsow.2026.2062554.1620
چکیده
تحولات سیاسی و نظامی ایران در قرن 12ق پیامدهای گسترده‌ای بر ساختار اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی روستاهای ایران برجای گذاشت. پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل ابعاد مختلف تأثیر جنگ بر حوزه روستا، نشان دهد که چگونه یک طرح نظامی می‌تواند به عاملی فراگیر در تخریب ساختارهای اجتماعی، معیشتی و انسانی در جوامع روستایی بدل شود؟ این پژوهش زمینه‌ای برای فهم بهتر پویایی‌های جمعیتی و اقتصادی ایران در دوره‌های بحرانی فراهم می‌آورد و نقش جنگ را در فروپاشی ساختارهای پایدار سنتی روستاها برجسته می‌سازد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی و با تکیه بر منابع تاریخی به بررسی پیامد جنگ‌های داخلی و خارجی بر جوامع روستایی ایران در قرن 12ق می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که جنگ با پیامدهایی چون ویرانی زیرساخت­های حیاتی مانند قنات‌ها، زمین‌های کشاورزی و شبکه آبیاری، فشارهای مالیاتی، سربازگیری اجباری، غارت و کوچاندن اجباری مردم، ساختار معیشتی و پایداری اقتصادی روستاها را مختل ساخت. از مهم­ترین تبعات جنگ‌ها در این دوره می‌توان به کاهش شدید جمعیت روستایی، قحطی، بیماری و مهاجرت‌های اجباری اشاره کرد. علاوه بر این، بی‌ثباتی سیاسی و امنیتی، راه را برای گسترش راهزنی، اخاذی و سلطه‌طلبی قدرت‌های محلی هموار کرد که این خود به تعمیق بحران اجتماعی و اقتصادی در روستاها انجامید.
کلیدواژه‌ها
جنگ­
روستا
قرن دوازدهم
مهاجرت
ویرانی
جمعیت روستایی
موضوعات

عنوان مقاله English

The impact of war on the destruction of villages from the Afghan Interregnum to the end of the Zand dynasty

نویسنده English

Abdolghafar Saberi
Ph. D. student of History of Iran after Islam, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The political and military developments in Iran in the 12th century AH left profound consequences on the economic, social, and demographic structure of Iranian villages. The present study aims to analyze the various dimensions of the impact of war on the rural area and to demonstrate how a military plan can become a pervasive factor in the destruction of social, livelihood, and human structures in rural communities. This study provides a basis for a better understanding of Iran's demographic and economic dynamics during periods of crisis and highlights the role of war in the collapse of traditional stable structures in villages. Adopting an analytical approach and drawing upon historical sources, this study examines the consequences of internal and external wars on rural communities in Iran during the 12th century AH. The findings indicate that war, through the destruction of vital infrastructure such as qanats, agricultural lands, and irrigation networks; heavy taxation; forced conscription; looting; and forced displacement, severely disrupted the livelihood systems and economic sustainability of villages. Among the most significant consequences of warfare in this period were a sharp decline in the rural population, famine, disease, and forced migrations. Furthermore, political and security instability paved the way for the expansion of banditry, extortion, and the dominance of local powers, thereby deepening the social and economic crisis in the villages.

کلیدواژه‌ها English

war
village
12th century
migration
destruction rural population
- آرنوا، م.ر.، اشرفیان، ک.ز. (2536). دولت نادرشاه افشار، ترجمه حمید امین، تهران: انتشارات شبگیر.
- استرآبادی، محمدمهدی (1377). جهانگشای نادری، به اهتمام سید عبدالله انوار، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- اکسورثی، مایکل (1388). ایران در عصر نادر، ترجمه صادق زیباکلام، سیدامیر نیاکویی، تهران: روزنه.
- اوتر، ژان (1363). سفرنامه ژان اوتر، ترجمه علی اقبالی، تهران: انتشارات جاویدان.
- اولیویه (1371). سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، به تصحیح غلامرضا ورهرام، تهران: انتشارات اطلاعات.
- پیگولوسکایا، نیناویکتورونا و دیگران (1349). تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم، ترجمه کریم کشاورز، تهران: دانشگاه تهران.
- جزایری، عبدالله بن نورالدین (1343ق). تذکره شوشتر، به تصحح محمدهدایت حسین و  خان بهادر مولی بخش، کلکته: بیپتس مشن پریس.
- حزین لاهیجی، محمدعلی بن ابی طالب (1332). تاریخ حزین، اصفهان: کتابفروشی تایید اصفهان.
- حسینی فسائی، حاج میرزاحسن (1378). فارسنامه ناصری، به تصحیح منصور رستگارفسائی، تهران: امیرکبیر.
- درهوهانیان، هاروتون (1379). تاریخ جلفای اصفهان، مترجمان لئون. گ. میناسیان و م. ع. موسوی فریدنی، اصفهان: زنده رود با مشارکت نقش خورشید.
- دنبلی، عبدالرزاق بیگ (1349). تجربه­الاحرار و تسلیه­الابرار، به تصحیح جسن قاضی طباطبائی، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
- دوسرسو (1364). سقوط شاه سلطان حسین، ترجمه ولی الله شادان، تهران: کتاب­سرا.
- دوکلوستر، آندره (1346). تاریخ نادرشاه، ترجمه محمدباقر امیر خانی، تبریز: کتابفروشی سروش.
- سیف، احمد (1373). اقتصاد ایران در قرن نوزدهم، تهران: چشمه.
- سیف، احمد (1387). قرن گم شده: اقتصاد و جامعه ایران در قرن نوزدهم، تهران: نی.
- غفاری کاشانی، ابوالحسن (1369). گلشن مراد (تاریخ زندیه)، به اهتمام غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین.
- فرانکلین، ویلیام (1358). مشاهدات سفر از بنگال به ایران، ترجمه محسن جاویدان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- فلور، ویلم (1365). برافتادن صفویان، برآمدن محمود افغان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
- فلور، ویلم (1367). اشرف افغان بر تختگاه اصفهان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
- فلور، ویلم (1368). حکومت نادرشاه (به روایت منابع هلندی)، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
- قاجار، نادرمیرزا (1360). تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز، با مقدمه و شرح و تعلیقات محمدمشیری، تهران: اقبال.
- کرتی، آبراهام (1397). تاریخ من و نادر، شاه ایران، ترجمه جورج. آ بورنوتیان و فاطمه اروجی، تهران: کتابخانه طهوری.
- کروسینسکی، تادوزیودا (1363). سفرنامه کروسینسکی، ترجمه عبدالرزاق دنبلی­مفتون، به تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، تهران: توس.
- کلانتر، میرزامحمد (1325). روزنامه میرزا محمد کلانتر فارس، به تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران: شرکت سهامی چاپ.
- گزارش کارملیت­ها از ایران (1381). ترجمه معصومه ارباب، تهران: نشر نی.
- گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین (1344). مجمل التواریخ، به اهتمام مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
- گیلانتز، پطرس دی سرکیس (1371). سقوط اصفهان، ترجمه محمد مهریار، با مقدمه و تعلیقات لارنس لاکهارت، اصفهان: گلها.
- لاکهارت، لارنس (1383). انقراض سلسله صفویه، ترجمه اسماعیل دولتشاهی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- لمبتون، ا. ک. س (1362). مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- مالکوم، جان (1362). تاریخ ایران، ترجمه میرزا اسماعیل حیرت، به کوشش مرتضی سیفی فمی تفرشی و ابراهیم زندپور، تهران: فرهنگسرا.
- مرعشی صفوی، میرزا محمدخلیل (1362). مجمع التواریخ، به تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران: کتابخانه سنائی- طهوری.
- مروی، محمدکاظم (1364). تاریخ عالم آرای نادری، به تصحیح و حواشی محمدامین ریاحی، تهران: کتابفروشی زوار.
- مشیزی، میرمحمد سعید (1369). تذکره صفویه کرمان، به تصحیح محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران: علم.
- مینورسکی (1387). ایران در زمان نادرشاه، ترجمه رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
- نامی اصفهانی، محمدصادق (1363). تاریخ گیتی­گشا، با مقدمه سعیدنفیسی، تهران: اقبال.
- نیبور، کاستن (1354). سفرنامه کارستن نیبور، ترجمه پرویز رجبی، بی­جا: انتشارات توکا.
- هدایتی، هادی (1334). تاریخ زندیه، تهران: دانشگاه تهران.
- Gmelin, Samuel Gottlie (2007), Travels through northern Persia, 1770 – 1774, translated and annotated by Floor, Willem M., Mage Publishers.
- Hanway, Jonas (1754), An historical account of the British trade over the Caspian Sea: with a journal of travels from England through Russia into Persia: and back through Russia, Germany and Holland, 1vol, London.
مطالعات تاریخی جنگ

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 اردیبهشت 1405