مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

نقش امیران خاندان ابودلفی کرج ابودلف در تحولات نظامی عراق عجم (285-215 ه.ق)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مهدی جیریائی
استادیار، گروه آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/hsow.2026.2047465.1584
چکیده
درجغرافیای تاریخی ایران در دوره اسلامی، منطقه عراق عجم به عنوان یکی از نواحی کلیدی در تحولات اسلامی شناخته می‌شود. کرج ابودلف، شهری که در اواخر قرن دوم هجری توسط ابودلف، یکی از سرداران هارون الرشید، تأسیس شد، به عنوان مرکز حکومتی خاندان ابودلف نقش مهمی در تحولات نظامی و سیاسی این منطقه ایفا کرد. این شهر نه تنها به عنوان یک مرکز اداری و نظامی، بلکه به عنوان کانونی برای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی نیز شناخته می‌شود .تحقیقات نشان می‌دهد که امیران کرج ابودلف در شکل‌گیری بسیاری از تحولات نظامی منطقه عراق عجم تأثیرگذار بوده‌اند. سوال اصلی این پژوهش این است که امیران کرج ابودلف چه نقشی در تحولات نظامی این منطقه داشته‌اند؟ این پژوهش به بررسی وضعیت فتح کرج و جنگ‌های مرتبط با آن در دوران اسلامی می­پردازد و با استفاده از منابع تاریخی معتبر، نقش این شهر را در عرصه نظامی تحلیل می­کند. با توجه به اسناد تاریخی موجود، خلفای عباسی و دیگر حکام نیز همواره به اهمیت استراتژیک این منطقه توجه داشته‌اند. بنابراین، این پژوهش تلاش دارد تا با رویکردی انتقادی به بررسی نقش امیران کرج ابودلف در تحولات نظامی بپردازد و نشان دهد که چگونه این امیران توانسته‌اند بر روندهای سیاسی و نظامی تأثیرگذار باشند.
کلیدواژه‌ها
خاندان ابی دلف
کرج ابودلف
جبال
خلفای عباسی
نظامی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of the Amirs of the Abu Dulafid Dynasty of Karaj-i Abu Dulaf in the Military Developments of Iraq al-Ajam (215–285 AH)

نویسنده English

Mehdi Jiryaei
Assistant Professor, Department of History Education, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

In the historical geography of Islamic-era Iran, the region of Iraq al-Ajam is recognized as one of the pivotal areas in Islamic developments. Karaj-i Abu Dulaf, a city founded in the late second century AH by Abu Dulaf—one of the military commanders of Harun al-Rashid—played a significant role in the military and political developments of this region as the administrative center of the Abu Dulafid dynasty. This city was recognized not only as an administrative and military hub but also as a center for cultural and social activities. Research indicates that the Amirs of Karaj-i Abu Dulaf were influential in shaping many of the region's military developments. The primary question of this study is: what role did the Amirs of Karaj-i Abu Dulaf play in the military developments of Iraq al-Ajam? Utilizing authoritative historical sources, this research investigates the conquest of Karaj and its associated wars during the Islamic era, analyzing the city's role in the military arena. According to surviving historical documents, the Abbasid caliphs and other rulers consistently recognized the strategic importance of this region. Consequently, this study employs a critical approach to examine the role of the Abu Dulafid Amirs in these military shifts, demonstrating how these rulers managed to influence political and military trajectories.

کلیدواژه‌ها English

Iraq al-Ajam
Karaj-i Abu Dulaf
Historical Geography
Jibal
Abbasid Caliphs
Military
- ابن اثیر، عزّءالدّین علی (1365). تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران، ترجمه عبّاس خلیلی، تهران: نشر علی اکبر علمی.
- اقبال آشتیانی، عباس (1365). تاریخ مغول، تهران: نشر امیرکبیر.
- ابن رسته، احمد بن عمر (1365). الاعلاق النفیسه، ترجمه حسین قره چانلو، تهران: نشر امیرکبیر.
- ابوالفداء، اسماعیل بن علی (۱۳۴۹). تقویم البلدان ، ترجمه عبدالمحمد آیتی و کرامت‌الله افسر، تهران: نشر بنیاد فرهنگ ایران.
- اشپولر، برتولد (1372). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ج 2، ترجمه مریم احمدی، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
- اصطخری، ابواسحاق (1368). مسالک و ممالک، ترجمه ایرج افشار، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
- اصفهانی، امام حافظ ابی نعیم احمد بن عبدالله (1304).  اخبار اصفهان، ج 1، چاپ سنگی.
- بارتولد، ویلهلم (1358). تذکره جغرافیایی ایران، ترجمه حمزه سردادور، تهران: نشر توس.
- بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر (1337).  فتوح البلدان، ترجمه محمد توکل، تهران: نشر نقره.
- بیهقی، خواجه ابوالفضل محمد بن حسین (1368). تاریخ بیهقی، ج 1، به کوشش دکتر خلیل خطیب رهبر، تهران: نشر سعدی.
- حریری، ابومحمد قاسم بن علی (1365). مقامات حریری، ترجمه علی رواقی، تهران: نشر مؤسسه فرهنگی شهید محمد رواقی.
- دایره المعارف بزرگ اسلامی (1372). ج 2 و 5، تهران: نشر مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
- دهگان، ابراهیم (1368). تاریخ اراک، دوجلد ، تهران: نشر زرین و سمین.
- ذبیحی، مرتضی (1380). تاریخ اجتماعی اراک ( احزاب، مطبوعات، شخصیت ها)، اراک: نشر پیام دیگر.
- طبری، محمد بن جریر (1375). تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: نشراساطیر.
عباسی، حجت اله (1386). شهر باستانی آستانه، تهران: نشر آرون.
- قمی، حسن بن محمد بن حسن (1313). تاریخ قم، ترجمه حسن بن علی بن حسین بن عبدالملک قمی، تصحیح و تحشیه سید جلال الدین طهرانی، تهران: چاپ مطعبه مجلس.
-گردآورنده: ر.ن. فرای (1372). تاریخ ایران از فروپاشی دولت ساسانیان تا آمدن سلجوقیان، پژوهش دانشگاه کمبریج، ج 4، ترجمه حسن انوشه، تهران: نشر امیرکبیر.
- گردآورنده: جی.آ.بویل (1371). تاریخ ایران از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخانان، پژوهش دانشگاه کمبریج، ج 5، ترجمه حسن انوشه، تهران: نشر امیرکبیر.
- لین پول و دیگران (1363). تاریخ دولت های اسلامی و خاندان های حکومتگر، ترجمه صادق سجادی، تهران: نشرتاریخ ایران.
- لین پول، استانلی (1312). طبقات سلاطین اسلام، ترجمه عباس اقبال، تهران،: نشر کتابخانه مهر.
- محتاط، محمد رضا (1368). سیمای اراک، تهران: انتشارات آگه.
مسعودی، ابوالحسن علی بن الحسین (1374). مروج الذهب فی معادن الجوهر، ج 2، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
- مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد (1361). احسن التقاسیم، فی معرفه الاقالیم ،ج 2، ترجمه علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان.
- نویسنده مجهول (1366). تاریخ سیستان، به اهتمام: ملک الشعرای بهار، تهران: نشر پدیده.
- نویسنده مجهول (1362). حدود العالم من المشرق و الی المغرب، تصحیح منوچهر ستوده، تهران: نشر طهوری.
- نویسنده مجهول (1318). مجمل التواریخ و القصص، تألیف سال 520 هجری، تصحیح ملک الشعراء بهار، تهران: طبع کلاله خاور.
- وکیلی طباطبائی تبریزی، رضا (1395). تاریخ عراق (سلطان آباد= اراک)، به کوشش محمد مددی، تهران: نشر آیندگان.
- یعقوبی، ابن­واضح (1381).  البلدان، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
مطالعات تاریخی جنگ

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 خرداد 1405