مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

عملکرد سرهنگ محمودخان پولادین در تحولات نظامی دوره قاجار (1285 تا 1304ش).

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 مدرس دانشگاه، دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
3 استادیار، گروه آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، البرز، ایران
10.22034/hsow.2026.2065462.1626
چکیده
شناخت عملکرد نظامیان در تحولات داخلی ایران، به درک و تحلیل تاریخ جامعه و ساختار حکومت، کمک شایانی می­کند. از پیروزی مشروطه تا پایان قاجاریه، نظامیان به عنوان یکی از طبقات و اقشار نخبه نقشی فعال در رویدادهای ملی داشته­اند. سرهنگ محمودخان پولادین ازجمله نظامیان شاخص دوره متأخر قاجار بود که سال­ها در عرصه تحولات نظامی کشور فعالیت کرد و تبیین حیات و اقدامات او در این حوزه، مسئله این مقاله است. نوشتار حاضر با رویکرد تاریخی - توصیفی و روش اسنادی- کتابخانه­ای، به مطالعه عملکرد پولادین بعد از مشروطه می­پردازد و درصدد پاسخ به این پرسش است که سرهنگ پولادین در تحولات نظامی بعد از مشروطه چه نقشی داشته است؟. یافته­های پژوهش نشان دهندۀ وظیفه­شناسی و مسئولیت­پذیری او است. او در تحولات پسامشروطه در شهرها و مأموریت­های مختلف حضور فعال داشته است؛ دفاع از مشروطیت و همکاری با فاتحان تهران، وطن­خواهی و پیوستن به دولت موقت ملی در جنگ اول جهانی، شرکت در عملیات سرکوب مخالفان قدرت مرکزی، همکاری در روند اجرای سیاست­های عشایری بعد از کودتای سوم اسفند 1299 و خدمت در ارتش جدید ازجمله اقدامات او به­شمار می­رود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role and Position of Colonel Mahmoud Khan Pouladin in the Military Developments of the Qajar Era (1906–1925)

نویسندگان English

Hassan Zandieyh 1
Masoud Adinevand 2
Korosh Fathi 3
1 Associate Professor at the Department of The History, University of Thran, Tehran, Iran
2 PhD the history of the Islamic Iran, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
3 Associate Professor, Department of History Education, Farhangian University, Albora, Iran
چکیده English

The study and understanding of the lives and actions of military personnel across various branches—considering their roles, positions, and the phenomenon of militarism—play a significant part in analyzing the political and military transformations of modern Iranian history. From the Constitutional Revolution to the rise of the Pahlavi dynasty, senior military officers emerged as an elite class who, through their duties, actively participated in critical events and had a profound impact on either weakening or consolidating state power. Colonel Mahmoud Khan Pouladin was among the prominent military figures who played an active role in post-Constitutional developments across different cities and missions. His notable contributions include defending the Constitutional Movement, cooperating with the conquerors of Tehran, demonstrating patriotism by joining the Provisional National Government during World War I in western Iran, participating in operations to suppress local power holders and opponents of central authority in regions such as Qazvin, Lorestan, and the Turkmen Sahara, assisting in the implementation of tribal policies following the 1921 coup, defending the Pahlavi monarchy, and serving in the newly formed army. This article, using a descriptive-analytical approach and a library-documentary method, examines and introduces the various stages of Colonel Pouladin’s military career from the Constitutional Revolution to the fall of the Qajar dynasty. It aims to answer the question: What role did Pouladin play in the political-military developments following the Constitutional period? The findings reveal his sense of duty, responsibility, and commitment to freedom as a military elite within the Gendarmerie and in defense of the government.

کلیدواژه‌ها English

Qajar dynasty
gendarmerie
World War I
Mahmoud Khan Pouladin
tribes and nomads
- آیرملو، تاج­الملوک (1380). خاطرات ملکه پهلوی، مصاحبه کنندگان ملیحه خسروداد، تورج انصاری، محمدعلی باتمانقلیچ، تهران: به آفرین
- آریانا، بهرام (1350). تاریخ ارتش ایران از 1300 تا 1320، تهران: چاپخانه ارتش.
- ارفع، حسن (1395). در خدمت پنج شاه، ترجمه مانی صالحی، تهران: مروارید.
- افسر، پرویز (1332). تاریخ ژاندارمری ایران، قم: بی­نا.
- الموتی، ضیاءالدین (1359). قیام مسلحانه دهقانان الموت، تهران: بی­نا.
- امیراحمدی، احمد (1373). خاطرات نخستین سپهبد ایران، به­کوشش غلامحسین زرگری­نژاد، تهران: مطالعات و پژوهش­های فرهنگی.
- بهار، محمدتقی (1357). تاریخ احزاب سیاسی، ج 1و2، تهران: امیرکبیر.
- بیات، کاوه (1375). قیام نافرجام (شورش لهاک خان سالار جنگ)، تهران: پروین.
- ثقفی، هاشم (1326). تاریخچه ژاندارمری کل کشور، تهران: بی­نا.
- جان­پولاد، سید احمد (1385). خاطرات یک افسر ایرانی، تهران: شیرازه.
­- جهانبانی، امان­الله (1388). زندگینامه و خاطرات، به کوشش محمود طلوعی، تهران: علم.
- خویی، امین­الشرع (1378). میراث اسلامی ایران، خاطرات امین الشرع خویی، به کوشش رسول جعفریان، دفتر دهم، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی.
- دانشور علوی، نورالله (1335). تاریخ مشروطه ایران و جنبش وطن پرستان اصفهان و بختیاری، تهران: دانش.
- دولت­آبادی، یحیی (1362). حیات یحیی، ج 3 و 4، تهران: فردوسی.
- رائین، اسماعیل (1354). یپرم­خان سردار، تهران: جاویدان.
- سپهر، مورخ­الدوله (1336). ایران در جنگ بزرگ، تهران: بانک ملی.
- سلطانی، محمدطاهر (1385). خاطرات سلطانی از قصر شیرین تا قصر قجر: گزارش محمدطاهر سلطانی از واقعه دستگیری و زندان و تبعید سران کرد، لر، بختیاری، قشقایی و بلوچ، تهران: سها.
- سمیعی، حسین؛ اردلان، امان­الله (1332). اولین قیام مقدس ملی در جنگ بین‌المللی، تهران: کتابفروشی ابن‌سینا.
- سیفی فمی­تفرشی، مرتضی (1362). نظم و نظمیه در دوره قاجاریه، تهران: یساولی.
- سینایی، وحید (1384). دولت مطلقه، نظامیان و سیاست در ایران، تهران: کویر.
- عاقلی، باقر (1377). رضاشاه و قشون متحدالشکل، تهران: نامک.
- عاقلی، باقر (1380). رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ج 1، تهران: علم.
- عین­السلطنه، قهرمان میرزا (1374). روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار و مسعود سالور، ج7و8، تهران: اساطیر.
- غمگین، م (1324). هایم رفیق پولادین، تهران: شهاب.
- غنی، سیروس (1377). ایران برآمدن رضاخان (برافتادن قاجار و نقش انگلیسی‌ها)، ترجمه حسن کامشاد، تهران: نیلوفر.
- فراهانی، حسن (1385). روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج 1، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی.
- فراهانی، حسن (1385). روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج2، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی.
- فلاح­توتکار، حجت (1399). ستارخان، تهران: سوره مهر.
- قائم مقامی، رضاقلی (1333). وقایع غرب ایران در جنگ جهانی اول، اراک: فروردین.
- قائم­مقامی، جهانگیر (1326). تاریخ تحولات سیاسی نظامی ایران از آغاز قرن یازدهم هجری تا سال 1301 شمسی، تهران، علمی.
- کاظمی، ایرج (1376). مشاهیر لر، خرم­آباد: افلاک.
- کرونین، استفانی (1394). کلنل پسیان و ناسیونالیسم انقلابی در ایران، ترجمه عبدالله کوثری، تهران: ماهی.
- کرونین، استفانی. (1377). ارتش و تشکیل حکومت پهلوی در ایران، ترجمه غلامرضا علی بابایی، تهران: خجسته.
- معتمدالوزاره، رحمت­الله­خان (1389). ارومیه در محاربة عالم­سوز: از مقدمه نصارا تا بلوای اسماعیل آقا 1298-1300، به کوشش کاوه بیات، تهران: شیرازه.
- مکی، حسین (1361). تاریخ بیست ساله ایران: مقدمات تغییر سلطنت و دیکتاتوری پهلوی، ج4، تهران: ناشر.
- مکی، حسین (1362). تاریخ بیست ساله ایران: مقدمات تغییر سلطنت، ج 2، تهران: ناشر.
- ملایی­توانی، علیرضا (1378). ایران و دولت ملی در جنگ جهانی اول، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
- ملک­زاده، مهدی (1373) تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، جلد 5-4، تهران: علمی.
- نوایی، عبدالحسین (1375). ایران و جهان از مشروطیت تا پایان قاجار، ج3، تهران: هما.
- نیک­پی، عزیزالله (1347). تدبیر یا تقدیر، تهران: ابن­سینا.
- ورجاوند، پرویز (1377). سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین، ج 3، تهران: نی.
- هدایت، مهدی­قلی (1344). خاطرات و خطرات، تهران: زوار.
- هدایت، مهدی­قلی (1363). گزارش ایران، ج 3 و 4، به اهتمام محمدعلی صوتی، مقدمه سعید وزیری، تهران: نقره.
- هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1383.). تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، تهران: امیرکبیر.
- هیربد، حسن ملک­زاده (1328). سرگذشت حیرت انگیز، تهران: بی­نا.
- یکرنگیان، میرحسین (1336). گلگون کفنان، تهران: علمی.
اسناد:
- اسناد خانوادگی سرهنگ پولادین (آرشیو شخصی مهندس پولاد پولادین ).
- مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما ). شناسه سند 8485/290؛ 2992/293؛ 2955/293؛ 836/293؛
- مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، شماره بازیابی 137/1/4/32.
- مرکز اسناد مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر، ش سند 33-49531 پ.
- مرکز اسناد موسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی، سال 1304، پرونده 12، صص 254-253؛ 305-304 ).؛ سال 1304، پرونده 4، ص 378؛ سال 1302، پ 5، ص 79؛ سال 1304، پرونده 7، ص 401؛ سال 1304، پرونده 14، ص 146.
روزنامه:
- اطلاعات، سال دوم، شماره 431، چهارشنبه 25 بهمن 1306، ص1.
- ایران، شماره 437، چهارشنبه 13 شعبان 1337/24 اردیبهشت 1298، ص 2.
- ایران، سال چهارم، شماره 439، 15 شعبان 1337/ 26 اردیبهشت 1298، ص2.
- ایران، سال سوم، شماره 529، پنجشنبه 6 محرم 1338/9 میزان 1298، ص 4.
- ایران، شماره 586، پنجشنبه 9 ربیع­الثانی 1338/10 دی 1298، ص 2
- تهران مصور، شماره 1039، تاریخ 13/7/1333ش.، ص 16.
- خواندنیها، سال 11، شماره 23، شنبه 20 آبان 1329، ص 10
- روزنامه ترقی، شماره های 11-10، تاریخ 6/8/1323ش.، صص 5-4.
- شفق سرخ، شماره 331، سه­شنبه 22 اردیبهشت 1304، ص 3.
- شفق سرخ، شماره 476، چهارشنبه 26 اسفند 1304، ص 2.
- مجله قشون، ش 3، 1 حمل 1303ش.، ص 6.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 تیر 1405