مطالعات تاریخی جنگ

مطالعات تاریخی جنگ

واکاوی مدیریت بحران دولت سعدیون در وادی المخازن(آلکازار)(985ق/ 1578م)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدحسن بهنام فر 1
یعقوب تابش 2
1 استادیار، عضو هیئت علمی مجتمع آموزش عالی اسفراین، گروه معارف اسلامی، اسفراین، خراسان شمالی، ایران
2 دانشیار، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، خراسان رضوی، ایران
10.22034/hsow.2026.2072090.1638
چکیده
مراکش در قرن شانزدهم میلادی، دوران مهمی از تاریخ خود را پشت سر گذاشت، موقعیت این سرزمین بین مناطق بزرگ ارتباطی، تجاری و قدرت­های نوظهور اروپایی بر اهمیت آن می­افزود. در آن زمان پرتغال و اسپانیا از ضعف دولت­های اسلامی سود جسته و بر مناطق زیادی تسلط پیدا کرده بودند. در این میان دولت سعدیون موفق شد با کمک اندیشه متصوفانه و مشروعیت شرفا، بر مغرب اسلامی استقرار یابد. در میانه اختلافات جانشینی و نزاع­های خانوادگی، نبردی مهم و کلیدی به نام «وادی المخازن» با قدرت­های اروپایی داشتند. این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی به دنبال آن است پاسخ دهد که دولت سعدیون با توجه به چالش داخلی، چگونه به تقابل با اتحاد اروپاییان پرداخت؟ همچنین چه نتایجی پس از آن برای دولت سعدیون و احمدالمنصور به جا گذاشت؟ با بررسی منابع چنین به نظر می­رسد از آنجا که سعدیون، با استفاده از قدرت شرفا و طریقت­های صوفیانه به خوبی خود را در شرایط نابسامان مغرب احیا کردند. آنها موفق شدند، رقبای سیاسی را کنار زده و در برابر ائتلاف اروپاییان به خوبی قد علم کنند. بدون شک این موفقیت، مرهون اتخاذ راهبردها و تاکتیک­های نظامی موثر رهبران سیاسی و همچنین ماهیت نظام فکری دولت سعدیون بوده است.
کلیدواژه‌ها
سعدیون
وادی المخازن
مغرب
اروپا
مدیریت بحران
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Sa‘dian government's crisis management at Wadi al‑Makhazin (Alcácer) (985 AH /1578 CE)

نویسندگان English

Mohomad Hasan Behnamfar 1
Yaqub Tabesh 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Teachings, Higher Education Complex of Esfarayen, North Khorasan, Iran
2 Associate Professor of History, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Khorasan Razavi, Iran
چکیده English

Morocco went through an important period in its history in the 16th century. The location of this land between major communication, trade, and emerging European powers added to its importance. At that time, Portugal and Spain took advantage of the weakness of the Islamic states and gained control over many regions. Meanwhile, the Sa‘dian government succeeded in establishing itself in the Islamic Morocco with the help of Sufi thought and the legitimacy of Shorafa. Amidst succession disputes and family feuds, they fought a key battle called "Alcazar" with the European powers. This research, with a descriptive-analytical approach, seeks to answer two main questions: How did the Sa‘dian government, considering the internal challenge, confront the European alliance? Also, what were the consequences of this confrontation for the Sa‘dian governments and Ahmad al-Mansur? By examining the sources, it seems that the Sa‘dian, using the power of the Shorafa and Sufis, successfully revived themselves in the chaotic conditions of the Maghreb. They succeeded in pushing aside political rivals and standing up well against the European coalition. Undoubtedly, this success was due to the adoption of effective military strategies and tactics by political leaders, as well as the nature of the intellectual system of the Sa‘dian government.

کلیدواژه‌ها English

Sa&‌lsquo
dian, Alcazar, Morocco, Europe, crisis management
-                     ابن احمر، ابوالولید اسماعیل بن یوسف (1992). النفحه النسرینیه و المحه المرینیه، دمشق: دارالسعدالدین.
-                     ابن خلدون، عبدالرحمن (1959).  العبر و دیوان المبتداء و الخبر، بیروت: دارالکتاب البنانی.
-                     ابن قاضی، احمد (1971). دره الحجال فی اسماء الرجال، ج 2، تحقیق محمد الاحمدی ابوالنور، قاهره: دارالتراث.
-                     ابن قاضی، احمد (1986). المنتقی المقصور علی مآثر الخلیفة المنصور، ج1، دراسه و تحقیق محمد مرزوق، رباط: مکتبه المعارف.
-                     ابوخلیل، شوقی (1993). وادی المخازن، دمشق: سوریا؛ دارالفکر.
-                     احمدی، مسعود (1385). مبانی سازمان و مدیریت، ساری: پژوهش­های فرهنگی.
-                     اعراب، سعید (1978). «موقعه وادی المخازن و اندرحار الصلیبیه بالمغرب»، فی مجله دعوة الحق، عدد 8.
-                     افرانی، محمدالصغیر بن الحاج (1998). نزهه الحادی باخبار ملوک القرن الحادی، تحقیق و تقدیم عبداللطیف الشاذلی، رباط: دارالبیضاء مطبعه النجاح الجدیدة.
-                     بوشرب، احمد (1983). «معرکه وادی المخازن من خلال کتاب حمله الملک دون سباستین علی افریقیا لمولف برتغالی مجمول»، مجله المناهل، العدد 28. السنه العاشره.
-                     تاریخ الدوله السعدیه الدرعیه التکمدارتیه (1994). تقدیم و تحقیق عبدالرحیم بنحاده، مراکش: دارتینمل للطباعه و النشر.
-                     تازی، عبدالهادی (1988). التاریخ الدبلوماسی للمغرب، ج 8، المحمدیه: مطابع فضاله.
-                     الجمل شوقی، عطا الله (1977). تاریخ المغرب العربی الکبیر، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه.
-                     حجی محمد (1983). «العلاقات المغربیه العثمانیه فی القرن السادلس عشر»، مجله التاریخیه المغربیه، ع 30، تونس.
-                     حرکات، ابراهیم (1987). السیاسه و المجتمع فی العصر السعدی، بیروت: دارالبیضاء.
-                     حرکات، ابراهیم (2000). المغرب عبرالتاریخ، بی جا: دارالرشاد الحدیثه.
-                     الحلل الموشیة فی ذکر الأخبار المراکشیة  (1979). تحقیق سهیل زکار، مغرب: الدار البیضاء.
-                     خان احمدی، لیلا (1444ق). «دور الطرق الصوفیة فی إحیاء سلطة الشرفاء فی المغرب الإسلامی فی القرن العاشر الهجری» مجله آفاق الحضاره الاسلامیه، الربیع و الصیف 1444، العدد 51، 95- 114.
-                     دی صالدانیا، آنطونیو (2011). اخبار احمد المنصور سلطان المغرب، تقدیم و ترجمه و تحقیق؛ ابراهیم بوطالب و عثمان المنصوری و لطفی بوشنتوف، رباط: الجمعیه المغربیه للتالیف و الترجمه و النشر.
-                     دی هنین، خورخی (1997). وصف الممالک المغربیه 1603- 1613، ترجمه عبدالواحد اکمیر، رباط: منشورات معهد الدراسات الافریقیه.
-                     رضائیان، علی (1387). مبانی سازمان و مدیریت، تهران: سمت.
-                     زیانی، ابوالقاسم بن احمد بن علی بن ابراهیم (1977). الترجمان المعرب عن دول المشرق و المغرب، ترجمه للفرنسیه، فی مجله الغرب الاسلامی و المتوسط، آن بروفانس، عدد 23.
-                     صلابی، علی محمد (2001). الدوله العثمانیه، عوامل النهوض و اسباب السقوط، مصر: دار التوزیع و النشر الاسلامیه.
-                     عمران بن عامر السعدی، عبدالرحمن بن عبدالله (1981). تاریخ السودان، طبعه هوداس، باریس: المکتبه الامریکیه و الشرق.
-                     عمرانی، عبدالله (1964). «معرکه القصر الکبیر»، فی مجله دعوه الحق، عدد1.
-                     غسانی الاندلسی، محمد (2002). رحله الوزیر فی افتکاک الاسیر، تحقیق نوری الجراح، ابوظبی: دار السویدی.
-                     غنیمی، عبدالفتاح مقلد (1363/1994). موسوعة تاریخ المغرب العربی، قاهره: مکتبة مدبولی.
-                     فاسی، محمد (1978). «احتلال البرتغالین للثغور المغربیه»، فی مجله دعوه الحق، عدد 8.
-                     فاسی، محمدالعربی (2008). مرآة المحاسن من اخبار الشیخ ابی المحاسن، تحقیق محمد حمزه الکتانی، بیروت: دار ابن حزم.
-                     فرید بک، محمد (2009). تاریخ الدوله العلیه العثمانیه، قاهره: مکتبه الآداب.
-                     فشتالی، عبدالعزیز (1972). مناهل الصفا فی مآثر موالینا الشرفا، دراسه و تحقیق عبدالکریم کریم، رباط: مطبوعات وزاره الاوقاف و الشوون الاسلامیه و الثقافه.
-                     قادری، محمدبن طبیب (1977). نشر المثانی لاهل القرن الحادی عشر و الثانی، تصحیح؛ محمدحجی، احمد التوفیق، رابط: دار المغرب.
-                     کاظمی، علی اصغر (1376). مدیریت بحران­های بین المللی، تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
-                     کریم، عبدالکریم (1978). المغرب فی عهده الدوله السعدیه، رباط: مغرب، جامعه محمد الخامس.
-                     لاپیدوس، ایرام (1376). تاریخ جوامع اسلامی از آغازتاقرن 18م، ترجمه محمود رمضان زاده، مشهد: بنیادپژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی.
-                     ناصری، ابوالعباس احمد بن خالد (1955). الاستقصاء لأخبار دول المغرب الاقصی، تحقیق جعفر الناصری و محمد الناصری، مغرب: دارالکتاب و الدار البیضاء.
-                     نبیل ملین، محمد (2013). السلطان الشریف؛ الجذور الدینیه و السیاسیه للدوله المخزنیه فی المغرب، ترجمه، عبدالحق الزموری و عادل بن عبدالله، رباط.
-                     نکروف، یونس (1987). معرکه وادی المخازن بین الملوک الثلاثه، تعریب، وفاء موسی و حسین حیدر، بیروت: منشورات عویدات.
-                     هلالی، ابراهیم (2001). حضاره مراکش و الاشعاع الفکری لجامعه ابن یوسف، تصحیح، محمد حجی، مراکش: المطبعه و الوراقه الوطنیه.
-                      Chantal, de la veronnede (1961). Les Sources Inédites de l’Histoire du Maroc, 1ère série - Dynastie Saadienne, Archives et bibliothèques d’Espagne, Tome III, Paul Geuthner.
-                      Charrière Ernest (1850). Négociations de la France dans le levant, T3, imprimerie impériale, paris .
-                      Diego de Haedo, Fray (1881), Histoire des rois d Alger, traduite H,D Grammont, Alger.
-                      Fillias, M. A (1860). Lespagne et Le Maroc en 1860, Poulet Malassin et De Broise , Paris.
-                      Fink, Steven (1986). Crisis Management: Planning for the Inevitable, American Management Association.
-                      Godard Léon (1860). Description et histoire du Maroc, Editeur Librairie pour L art Militaire Et les sciences, S.D, paris.
-                      Henry, de Castries (1905). les sources inedites du Lhistoire du maroc 1530-1845, dynastie Saadienne,Archive et bibliotheques de France, T1, Paris.
-                      Louis,Charles (1914). les jésuites dans les Etats barbaresques Alger et Maroc, boston Collège, libray, S,D, paris.
-                      Victor de heaulme (1854). Dom Sébastien de Portugal les muysterre de la bataille,1578, Paris.
مطالعات تاریخی جنگ

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 اردیبهشت 1405